Charles Collins của tạp chí Crux Now, ngày 28 tháng 9 năm 2026, cho chạy hàng tít:

Các thỏa thuận phải được tôn trọng.

Dù bằng cách này hay cách khác, hầu hết chúng ta đều từng nghe cha mẹ nói điều này khi còn nhỏ; tất nhiên, cách diễn đạt của trẻ con thường là: “Cha/mẹ đã hứa rồi mà!”

Vatican đã viện dẫn nguyên tắc cơ bản này khi đề cập đến những thách thức mà các nhà lãnh đạo thế giới đang phải đối diện trong thế kỷ 21, bao gồm kỹ thuật thay đổi nhanh chóng, sự xói mòn của trật tự quốc tế được thiết lập sau Thế chiến II, và thậm chí là những câu hỏi về ý nghĩa của việc làm người.

“Đáng tiếc thay, quan hệ quốc tế ngày nay đang bị đặc trưng bởi sự thiếu tin tưởng ngày càng tăng giữa các bên, đặc biệt là thông qua việc phớt lờ nguyên tắc pacta sunt servanda (các thỏa thuận phải được tôn trọng),” Đức Hồng Y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh Vatican, phát biểu tại Liên Hợp Quốc nhân dịp khai mạc Đại hội đồng vào ngày 26 tháng 9 tại New York.

Pacta sunt servanda – một cụm từ tiếng Latinh có nghĩa là “các thỏa thuận phải được tôn trọng”.

Mặc dù Hồng Y Parolin không nêu đích danh bất cứ nhà lãnh đạo thế giới nào trong bài phát biểu của mình, nhưng những lời này được đưa ra chỉ vài ngày sau bài phát biểu của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump trước tổ chức quốc tế này.

Vào ngày 22 tháng 9, ông Trump đã sử dụng từ “thỏa thuận” ba lần.

Tất cả đều liên quan đến một thỏa thuận với Đan Mạch, trong đó trao cho Hoa Kỳ quyền kiểm soát vĩnh viễn đối với an ninh của Greenland – hòn đảo lớn nhất thế giới, nằm giữa Bắc Băng Dương và Đại Tây Dương, vốn đã nằm dưới sự kiểm soát của Đan Mạch suốt hàng trăm năm qua.

Tuy nhiên, “thỏa thuận” này được đưa ra sau khi ông Trump trước đó đe dọa sẽ chiếm lấy hòn đảo này – thậm chí bằng cả biện pháp quân sự – với lập luận rằng nó cần phải nằm dưới sự kiểm soát của Hoa Kỳ. Điều này diễn ra bất chấp thực tế là cả Hoa Kỳ và Đan Mạch đều là thành viên của NATO và đã có một thỏa thuận lâu dài về Greenland.

Cụ thể hơn, trong Thế chiến II, Hoa Kỳ thậm chí đã nắm quyền kiểm soát Greenland sau khi Đan Mạch bị Đức Quốc xã chiếm đóng. Hoa Kỳ và Đan Mạch từ lâu vẫn được coi là những đồng minh thân cận.

Kể từ khi đắc cử, ông Trump tỏ ra không mấy mặn mà với việc duy trì các thỏa thuận mà Hoa Kỳ đã tham gia kể từ Thế chiến II, đáng chú ý nhất là những nỗ lực cắt giảm thuế quan trên toàn cầu. Ông cũng đặt nghi vấn về việc liệu Hoa Kỳ có bảo vệ châu Âu như cam kết trong khuôn khổ NATO hay không.

Ông tỏ ra tự hào về những gì Hoa Kỳ đã đạt được tại Venezuela khi nhắm vào vị tổng thống của quốc gia Nam Mỹ này – không phải vì đã bắt giữ một cá nhân bị cáo buộc phạm nhiều tội danh, mà vì ông Trump tuyên bố rằng mình đã chiếm được phần lớn trữ lượng dầu mỏ của đất nước đó.

“Người chiến thắng sẽ giành lấy chiến lợi phẩm,” vị Tổng thống Hoa Kỳ phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Đức Hồng Y Parolin không có cùng quan điểm đó.

“Tại Venezuela, Tòa Thánh khuyến khích mọi nỗ lực nhằm khôi phục hoàn toàn trật tự dân chủ thông qua các biện pháp hòa bình, bao trùm và tôn trọng chủ quyền quốc gia; đồng thời thúc đẩy tiến trình hòa giải dân tộc dựa trên đối thoại, hướng tới lợi ích chung, cũng như tôn trọng đầy đủ các quyền con người và quyền tự do dân sự,” vị Hồng Y phát biểu tại New York.

Ngài lưu ý rằng những mối quan ngại về nhân đạo tại quốc gia này “không nên bị bỏ qua.”

“Điều tương tự cũng áp dụng đối với nhu cầu cấp bách về việc nhanh chóng phục hồi nền kinh tế quốc gia, vì lợi ích của toàn thể người dân – những người mà phần lớn vẫn đang phải chịu đựng điều kiện sống vô cùng khó khăn,” Đức Hồng Y Parolin nói.

Sự khác biệt trong quan điểm này – giữa việc “người chiến thắng giành lấy chiến lợi phẩm” và “nhanh chóng phục hồi kinh tế” – được thể hiện rõ nhất qua từ ngữ mà ông Trump đã sử dụng khi nói về Venezuela.

Thay vì dùng từ “thỏa thuận” (agreement), ông lại dùng từ “thương lượng” (deal).

Ông Trump đã nhắc đến từ “thương lượng” (deal) vài lần trong bài phát biểu trước Đại hội đồng – đây cũng là từ gắn liền với tên tuổi của ông, khi cuốn sách được coi là tự truyện của ông xuất bản năm 1987 có tựa đề là “Nghệ Thương lượng” (The Art of the Deal).

Xét trên nhiều khía cạnh, cuốn sách này phần nào giúp giải thích cho nhiệm kỳ tổng thống đầy hỗn loạn của ông Trump. Ông khuyên mọi người nên “nghĩ lớn” – chẳng hạn như việc đề cập đến chuyện thâu tóm lãnh thổ của một quốc gia khác – đồng thời gợi ý sử dụng các lợi thế sẵn có để đạt được mục đích của mình.

Ông cũng cho rằng mọi người nên giữ cho các lựa chọn của mình luôn mở, và lưu ý rằng ta có thể khiến các đối thủ đối đầu lẫn nhau, từ đó tạo ra sự bất định. Theo Trump, không ai nên biết chính xác bạn đang nghĩ gì. Ông ủng hộ việc “đáp trả” bằng nhiều cách khác nhau, bao gồm cả việc sử dụng các vụ kiện pháp lý.

Nói cách khác, hãy luôn khiến đối phương rơi vào thế bị động. Đối với các phóng viên theo dõi chính quyền Trump, cuốn sách Nghệ thuật Thương lượng (The Art of the Deal) chính là một cẩm nang cần thiết.

Đối với Vatican, cuốn sách này giống như một bản tuyên ngôn mang tính cách mạng; sự bất ổn mà nó gây ra không chỉ dẫn đến những xáo trộn trong các vấn đề quốc tế – điều vốn đã xảy ra – mà còn có thể dẫn đến sự sụp đổ của trật tự quốc tế thời hậu chiến.

Trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc, Đức Hồng Y Parolin nhận định rằng thế giới ngày nay đang trải qua những thay đổi kỹ thuật chóng mặt, các mối đe dọa về môi trường, sự trỗi dậy của các cuộc xung đột, cùng những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong trật tự quốc tế.

“Mọi định chế quốc tế, bên cạnh khuôn khổ pháp lý, đều cần có sự tin tưởng lẫn nhau giữa các thành viên để có thể vận hành hiệu quả,” vị Hồng Y chia sẻ.

“Hơn nữa, niềm tin là một quá trình liên tục...” “Điều đó được nuôi dưỡng thông qua sự tôn trọng lẫn nhau và đối thoại, đồng thời đòi hỏi cam kết không ngừng đối với các giá trị về phẩm giá con người và công lý – những nền tảng mà các định chế đa phương được xây dựng dựa trên đó,” ngài nói thêm.

Khi phát biểu ngẫu hứng, ông Trump thường tỏ ra thô lỗ và thiếu tinh tế, sử dụng những cách nói phóng đại cùng các tuyên bố khiến các nhà lãnh đạo thế giới khác phải bối rối. Điều này bao gồm cả việc đích thân công kích vị Giáo hoàng – người đứng đầu Giáo Hội Công Giáo – khi ông Trump cho rằng vị Giáo hoàng này “sai lầm về các vấn đề”, “yếu kém trong việc xử lý tội phạm” và “tồi tệ trong chính sách đối ngoại”.

Những người bảo vệ vị Tổng thống thường cho rằng tốt hơn hết là nên nhìn vào hành động của ông Trump thay vì lắng nghe những gì ông ấy nói.

Nhưng phía Vatican không chỉ quan sát mà còn lắng nghe.

“Chủ nghĩa đa phương đích thực đòi hỏi sự đồng thuận về ý nghĩa của các từ ngữ,” Đức Hồng Y Parolin phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

“Khi ngôn ngữ bị tước bỏ nội dung hoặc bị bóp méo một cách cố ý, đối thoại sẽ trở nên bất khả thi,” vị Hồng Y tiếp lời.

“Trên hết, điều đó đòi hỏi phải khôi phục niềm tin – niềm tin rằng các thỏa thuận sẽ được tôn trọng, những người yếu thế sẽ không bị bỏ rơi, và lợi ích chung sẽ được đặt lên trên việc theo đuổi những lợi thế đơn phương.”

Tại trụ sở Liên Hợp Quốc, Hồng Y Parolin không nêu đích danh bất cứ ai.

Ngài cũng chẳng cần phải làm vậy.