Hôm thứ Hai, Sir Keir Starmer tuyên bố từ chức Thủ tướng Anh, mở màn cho cuộc tranh giành vị trí lãnh đạo có thể đưa Andy Burnham, một người Công Giáo không còn giữ đạo và là thị trưởng theo chủ nghĩa xã hội sắp mãn nhiệm của vùng Greater Manchester, lên chức vụ cao nhất trong nước.
Edward Pentin của tờ National Catholic Register có bài nhận định nhan đề “UK’s Starmer Resigns, Opening Path to No. 10 Downing Street for ‘Cultural Catholic’ Andy Burnham”, nghĩa là “Ông Starmer của Anh từ chức, mở đường cho Andy Burnham, một người Công Giáo văn hóa tiến vào số 10 phố Downing.”
Burnham, một người đàn ông 56 tuổi đã kết hôn và có ba con, được nhiều người cho là đang “chờ đợi cơ hội” để tiếp quản vị trí lãnh đạo và đã công khai thừa nhận trong những tuần gần đây rằng ông sẽ tranh cử chức lãnh đạo đảng Lao động. Ông chính thức tuyên bố tranh cử vào thứ Hai.
Được đưa vào vị trí thay thế Starmer bằng cách giành chiến thắng trong cuộc bầu cử bổ sung tại quốc hội ở quê nhà chỉ tuần trước, cơ hội trở thành thủ tướng của ông đã tăng lên đáng kể vào thứ Hai khi đối thủ chính của ông trong cuộc đua giành chức lãnh đạo, cựu bộ trưởng y tế Wes Streeting, tuyên bố sẽ ủng hộ Burnham tranh cử vào vị trí Thủ tướng.
Theo hệ thống nghị viện của Anh, lãnh đạo đảng cầm quyền sẽ trở thành thủ tướng. Nếu Burnham được bầu làm lãnh đạo đảng Lao động, ông sẽ kế nhiệm chức thủ tướng với nhiệm kỳ điều hành đất nước cho đến cuộc tổng tuyển cử tiếp theo, dự kiến diễn ra trước năm 2029, mặc dù ông có thể kêu gọi tổng tuyển cử sớm hơn.
Burnham cho biết quan điểm chính trị của ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ nền giáo dục Công Giáo thời thơ ấu, mặc dù hiện tại ông tự nhận mình là người “không đặc biệt sùng đạo” và hiếm khi đi lễ. Ông từ lâu đã thẳng thắn nói về tuổi thơ của mình trong gia đình Công Giáo, mô tả Giáo hội là một trong ba điểm tham chiếu định hình nên con người ông, hai điểm còn lại là câu lạc bộ túc cầu Everton và Đảng Lao động.
Khi còn nhỏ vào những năm 1970 và đầu những năm 1980, ông từng là người giúp lễ và nhớ lại việc đọc sách Giáo lý Công Giáo ở trường. Ông có nguồn gốc từ vùng Liverpool và Warrington ở miền bắc nước Anh, những vùng đất nơi làn sóng nhập cư từ Ireland, lực lượng lao động công nghiệp và các khu nhà ở thời hậu chiến đã góp phần hình thành nên các cộng đồng, giáo xứ và trường học Công Giáo đông đúc trong thế kỷ qua. Trong thời thơ ấu ở đó, ông cho biết mình đã tiếp thu giáo lý xã hội Công Giáo như một loại ngữ pháp đạo đức.
Sự bất mãn chung về giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội trong dân cư địa phương đã biến các vùng phía bắc này thành mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa xã hội, kể cả trong cộng đồng Công Giáo, bất chấp sự phản đối truyền thống của Giáo hội đối với ý thức hệ chính trị này. Giáo Hội Công Giáo ở Manchester nói riêng từ lâu đã gắn liền với phong trào công đoàn, chính trị đảng Lao động và tinh thần đoàn kết mạnh mẽ giữa những người nghèo ở thành thị, nơi ngôn ngữ về công lý, bình đẳng và sự quan tâm đến những người dễ bị tổn thương được hưởng ứng mạnh mẽ.
Burnham nhớ lại cách Giáo hội thời trẻ của ông lên tiếng vì “bình đẳng và công bằng xã hội theo nghĩa rộng nhất”, đặc biệt là đối với những người có hoàn cảnh khó khăn nhất. Con cái ông theo học trường Công Giáo vì ông nói rằng ông vẫn tin vào “những giá trị và nền tảng mà nó mang lại”, nhưng ông lại có những bất đồng với giáo huấn đạo đức của Giáo hội trong một số lĩnh vực quan trọng, đặc biệt là về đạo đức tình dục.
Trong một cuộc phỏng vấn năm 2015, ông nói rằng ông nhớ lại Giáo hội thời trẻ của mình là “khá khoan dung, khá nhân văn, hài hước, bất kính, ngay cả các linh mục”, nhưng ông cảm thấy các giáo hoàng sau này trở nên “hay phán xét hơn” và “ám ảnh hơn nhiều đối với các vấn đề về tình dục và các vấn đề liên quan đến hành vi tình dục. Và trong giai đoạn đó, tôi ngày càng xa rời Giáo hội.”
Ông ấy từng nói mình “tự hào” là thành viên cao cấp đầu tiên của đảng Lao động kêu gọi hợp pháp hóa “hôn nhân đồng giới” - một đạo luật đã được chính phủ Bảo thủ ở Anh và xứ Wales thông qua năm 2013. Là người thường xuyên ủng hộ “quyền của người đồng tính”, Burnham bày tỏ hy vọng Giáo hội sẽ từ bỏ lập trường của mình về vấn đề quyền của người đồng tính, trái ngược với Giáo lý Công Giáo, vốn nhấn mạnh sự tôn trọng và lòng thương xót đối với người đồng tính, nhưng dạy rằng chỉ trong hôn nhân giữa một người đàn ông và một người phụ nữ thì quan hệ tình dục mới được coi là tốt về mặt đạo đức, đồng thời cho rằng hành vi đồng tính luyến ái là “sai trái tự bản chất”.
Burnham là người ủng hộ mạnh mẽ Đức Giáo Hoàng Phanxicô, người mà ông ca ngợi là một người khiêm tốn với “sự ấm áp tuyệt vời” và “tính cách tuyệt vời”, đồng thời nói thêm rằng ông “rất hy vọng” Giáo hoàng sẽ đưa Giáo hội trở nên “ủng hộ LGBT” hơn nữa. Sau khi gặp Đức Giáo Hoàng Phanxicô tại Vatican năm 2023, ông đã ca ngợi vị Giáo hoàng quá cố là tiếng nói toàn cầu về bình đẳng và lòng trắc ẩn. Khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô qua đời, ông đã xúc động nói về sự ra đi của ngài, nói rằng điều đó đã ảnh hưởng đến ông nặng nề hơn ông mong đợi, và ông bày tỏ hy vọng rằng các Hồng Y sẽ chọn một người kế nhiệm chia sẻ các giá trị của Đức Giáo Hoàng Phanxicô.
Nếu trở thành thủ tướng, Burnham có thể sẽ là nhân vật Công Giáo công khai nhất nắm giữ chức vụ này về mặt văn hóa. Boris Johnson, dù được rửa tội theo đạo Công Giáo, nhưng đã được rước lễ lần đầu trong Giáo hội Anh và được đào tạo trong hệ phái Anh giáo. Trong lịch sử, người Công Giáo hoàn toàn bị cấm tham gia Quốc hội cho đến khi Đạo luật Giải phóng Công Giáo năm 1829 được ban hành, điều này khiến việc Burnham có khả năng lên nắm quyền mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng.
Tuy nhiên, hình ảnh của ông cũng phản ánh một xu hướng rộng hơn ở phương Tây: đó là sự trỗi dậy của trào lưu “Cultural Catholic” hay “Công Giáo theo văn hóa” trong đời sống công cộng: những nhân vật vẫn giữ mối liên hệ mật thiết với tầm nhìn xã hội của Giáo hội trong khi bác bỏ những yếu tố quan trọng trong giáo huấn đạo đức và giáo lý của Giáo hội, đặc biệt là trong các vấn đề về sự sống và tình dục. Ví dụ, Burnham kiên quyết ủng hộ phá thai và đã chỉ trích những người phản đối đang tìm cách hạn chế hơn nữa quyền phá thai.
Tưởng cũng nên biết thêm: “Cultural Catholic” hay “Công Giáo theo văn hóa” là từ đối kháng với từ “Practising Catholic”, người Công Giáo thực hành đạo. “Cultural Catholic” là người nhạt đạo xác định bản thân với các truyền thống, nguồn gốc, giá trị và trải nghiệm văn hóa của đức tin Công Giáo, mà không tích cực thực hành tôn giáo hoặc tuân thủ nghiêm ngặt các giáo lý thần học Công Giáo. Nhiều người vẫn tham dự Thánh lễ vào những sự kiện quan trọng trong đời, giữ gìn một số truyền thống nhất định và chia sẻ một di sản chung. Việc là người Công Giáo của họ liên quan đến nguồn gốc, lịch sử gia đình và cội rễ cộng đồng hơn là niềm tin tôn giáo.
Chủ nghĩa xã hội của ông cũng trái ngược với những giáo huấn truyền thống của Giáo hội, đặc biệt là giáo huấn của các Giáo hoàng Piô IX, Đức Lêô XIII, Thánh Piô X và Piô XII. Mặc dù họ ủng hộ mạnh mẽ các cải cách xã hội, quyền lợi người lao động và sự can thiệp của nhà nước vì thiện ích chung, nhưng các ngài dạy các tín hữu Công Giáo phải “hoàn toàn bác bỏ” ý thức hệ chính trị, mà theo họ, không thể dung hòa với giáo lý Kitô giáo.
Thời điểm ông Starmer từ chức càng làm tăng thêm tính trớ trêu lịch sử. Thông báo của ông được đưa ra vào ngày 22 tháng 6, ngày lễ trong Lịch phụng vụ Rôma kính nhớ Thánh Thomas More, vị thánh tử đạo người Anh thế kỷ 16 và là thánh bảo trợ của các chính trị gia, người đã thà chết chứ không chịu thỏa hiệp lòng trung thành của mình với Giáo hội.
Sự tương phản giữa chủ nghĩa Công Giáo bất đồng chính kiến của Burnham, một chủ nghĩa được hình thành trong thời kỳ hậu Công đồng Vatican II và chọn lọc những giáo huấn trường tồn của Giáo hội, và sự tử đạo của More, người đã kiên quyết làm chứng cho đức tin được các tông đồ truyền lại, không thể rõ ràng hơn.
Source:National Catholic Register