Rome (Fides News Agency) – Một trăm năm trước, sáu linh mục Trung Quốc đã khởi hành từ Thượng Hải để nhận lễ tấn phong giám mục dưới bàn tay của Người kế vị Thánh Phêrô, Đức Giáo Hoàng Pi-ô XI, tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô. Trong những ngày tới, hai giám mục cũng sẽ đi từ Trung Quốc đến Rôma để kỷ niệm sự kiện đó.

Vào thứ Năm, ngày 5 tháng 11, Đại học Giáo hoàng Urbaniana sẽ tổ chức hội nghị quốc tế “Bộ mặt của Giáo hội hoàn vũ tại Trung Quốc: 100 năm kể từ khi tấn phong sáu Giám mục Trung Quốc đầu tiên”, với sự tham gia của Joseph Li Shan, Giám mục Bắc Kinh, và Ignatius Ding Zuyao, Giám mục Hải Môn.

Vào ngày 28 tháng 10 năm 1926, tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, Đức Piô XI đã thánh hiến Odorico Cheng Hede, Melchior Sun Dezhen, Joseph Hu Ruoshan, Philip Zhao Huaiyi, Simon Zhu Kaimin và Aloysius Chen Guodi: những người Trung Quốc đầu tiên trở thành Người kế vị các Tông đồ trong thời kỳ hiện đại. Cho đến lúc đó, ngoại trừ Gregory Luo Wenzao, người được tấn phong giám mục năm 1685, các giám mục của Giáo hội Rome phục vụ tại Trung Quốc đều là những nhà truyền giáo nước ngoài. Trong bài giảng tại Thánh lễ tấn phong, Đức Giáo Hoàng Ratti nói về việc ngài không thể kìm nén được niềm vui khi nhìn thấy “những trái đầu mùa và những mầm non mới của hàng giám mục Trung Quốc”.

Việc tấn phong sáu giám mục Trung Quốc tại Rôma vào năm 1926 đã đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong sự thay đổi truyền giáo được Tòa thánh hỗ trợ trong những thập niên đầu của thế kỷ XX, vốn cũng tìm cách giải phóng công việc tông đồ khỏi tư duy thuộc địa. Sự thay đổi này được lấy cảm hứng từ Tông thư Maximum illud (1919), trong đó Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XV đã nhắc lại rằng đức tin Công Giáo “không xa lạ với bất cứ quốc gia nào”. Bức thư cũng đã tạo động lực cho “Công đồng Thượng Hải” năm 1924, thượng hội đồng lớn đầu tiên của Giáo hội ở Trung Quốc, nơi các nghị phụ thượng hội đồng cũng đã kêu gọi khuyến khích sự phát triển và đào tạo hàng giáo sĩ bản địa.

Một trong những nhân vật đi đầu trong quá trình đó là Đức Tổng Giám Mục Celso Costantini, Phái viên Tông tòa đầu tiên đến Trung Quốc, người đã đồng hành cùng sáu vị đại diện tông tòa trong cuộc hành trình bắt đầu tại Thượng Hải vào ngày 10 tháng 9 năm 1926.

Hai giám mục đến từ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và ba Hồng Y trong số các diễn giả

Quá trình hội nghị sẽ khai mạc lúc 10:30 sáng với lời phát biểu chào mừng của Giáo sư Andrea D'Auria, Trưởng khoa Giáo luật của Urbaniana. Phiên họp buổi sáng, do Linh mục Dòng Tên Luciano Morra, S.J., Giám đốc Ủy ban Mục vụ Trung Quốc chủ trì, sẽ bao gồm bài phát biểu của Đức Hồng Y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh của Đức Thánh Cha, và buổi chiếu phim tài liệu “Một hành trình dài: Cuộc phiêu lưu của Sáu Giám mục Trung Quốc được tấn phong tại Rome bởi Đức Pi-ô XI năm 1926” của Teresa Tseng Kuang Yi.

Tiếp theo là bài phát biểu của Đức Giám Mục Li Shan; Đức Hồng Y Dòng Tên Stephen Chow Sau Yan, Giám mục Hồng Kông, về “hội nhập văn hóa, Hán hóa và liên văn hóa trong việc đào tạo”; và Giáo sư Mario Luigi Grignani, Trưởng khoa Truyền giáo và giảng viên Lịch sử Giáo hội Truyền giáo, về công cuộc truyền giáo dưới thời Đức Bênêđíctô XV và Đức Pi-ô XI.

Phiên họp buổi chiều sẽ do Tiến sĩ Marta Zhao Nan, người đứng đầu ấn bản tiếng Trung của Thông tấn xã Fides chủ trì. Sau bài phát biểu của Đức Giám Mục Ding Zuyao, các diễn giả sẽ là Giáo sư Elisa Giunipero, người giảng dạy Lịch sử Trung Quốc tại Đại học Công Giáo Thánh Tâm, với bài viết sẽ tập trung vào “sáu vị giám mục và việc xây dựng Giáo hội địa phương”; Giáo sư Liu Guopeng, thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, về sự phát triển của hệ thống tấn phong giám mục ở Trung Quốc; Đức Giám Mục Juan Ignacio Arrieta, Thư ký danh dự của Bộ Văn bản Lập pháp, về các khía cạnh pháp lý của các lễ tấn phong đó; và Đức Ông Flavio Belluomini, nhân viên lưu trữ của Bộ Truyền giáo, người sẽ thu thập các tài liệu được lưu giữ trong Kho Lưu trữ Lịch sử truyền bá Đức tin.

Đức Hồng Y Luis Antonio G. Tagle, Phó bộ trưởng Bộ Truyền giáo, sẽ đưa ra nhận xét kết luận. Các bài hát tiếng Trung sẽ kết thúc quá trình diễn ra trong ngày.

Sự hiện diện của hai giám mục đến từ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa rất có ý nghĩa. Năm 1998, ghế của hai giám mục được Đức Gioan Phaolô II mời đến Thượng Hội đồng Châu Á vẫn trống; vào năm 2005, không ai trong số bốn giám mục Trung Quốc được Đức Bênêđictô XVI mời có thể đến Rôma. Như Cơ quan Fides đã ghi lại, các sự kiện từng được coi là đặc biệt đang bắt đầu trở thành thông lệ: vào tháng 5 năm 2024, Giám mục Thượng Hải, Joseph Shen Bin, đã phát biểu tại chính Urbaniana trong hội nghị đánh dấu 100 năm thành lập Hội đồng Thượng Hải.

Đức cha Ding Zuyao, 40 tuổi, được tấn phong ngày 15 tháng 10 tại Nam Thông, trở thành vị giám mục thứ 19 được tấn phong trong khuôn khổ Thỏa thuận tạm thời giữa Tòa thánh và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ngài đứng đầu một giáo phận mà tòa giám mục đã bị bỏ trống từ năm 2023 và mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng: vị Giám mục tiên khởi của Haimen (Hải Môn) là linh mục Dòng Tên Simon Zhu Kaimin (Chu Khai Mẫn, 1868–1960), một trong sáu vị giám mục được Đức Giáo Hoàng Piô XI tấn phong.

Hạt Đại diện Tông tòa Haimen, được thành lập vào ngày 11 tháng 8 năm 1926 theo đề nghị của Đức Khâm sứ Costantini, ra đời với mục đích trao quyền lãnh đạo một giáo hạt mới cho một đại diện thuộc hàng giáo sĩ Trung Hoa. Tại Lisieux, trong chuyến hành trình qua châu Âu sau khi được tấn phong tại Rôma, các vị giám mục người Trung Hoa đã gặp chị gái của Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu; vị này đã trao cho Đức cha Zhu Kaimin một thánh tích, hiện vẫn đang được tôn kính tại nhà thờ chính tòa. Vị giám mục mới này từng là linh mục chính xứ tại Caojiazhen – nơi được mệnh danh là “Lisieux của Trung Hoa”. Một thế kỷ sau, vị giám mục đương nhiệm chính là người kế thừa trực tiếp vị mục tử người Trung Hoa đầu tiên của Giáo hội địa phương này.

Bắc Kinh cũng có mối liên hệ mật thiết với các sự kiện tấn phong giám mục năm 1926. Hai trong số sáu vị giám mục được tấn phong là Philip Zhao Huaiyi (Triệu Hoài Nghĩa) và Melchior Sun Dezhen (Tôn Đức Chân) đều sinh ra và được đào tạo tại Bắc Kinh. Đức cha Zhao, người từng theo học tại tiểu chủng viện ở nhà thờ Beitang (Bắc Đường) – nay là nhà thờ chính tòa của giáo phận – vào năm 1893, đã từng phục vụ với tư cách là thư ký cho Đức Khâm sứ Costantini; trong khi đó, Đức cha Sun đã dành mười hai năm giảng dạy tại tiểu chủng viện ở thủ đô. Hạt Đại diện Tông tòa Xuanhua (Tuyên Hóa), được giao cho Đức cha Zhao phụ trách, vốn được tách ra từ Hạt Đại diện Tông tòa Bắc Kinh.

Đức Giám Mục Joseph Li Shan (Lý Sơn) được thụ phong vào năm 2007 với sự ủy nhiệm tông tòa từ Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI cùng sự công nhận của chính quyền dân sự. Sự hiện diện của ngài tại Rôma – nơi sáu vị giám mục người Trung Hoa đã lãnh nhận sự kế thừa tông tòa từ Đức Giáo Hoàng Piô XI vào năm 1926 – là minh chứng hữu hình cho sự hiệp thông với Giám mục Rôma, vốn vẫn luôn là “dấu chỉ không thể thiếu” để khẳng định tư cách thành viên của Giáo Hội Công Giáo.

Nguồn: (MLK) (Hãng tin Fides 28/10/2026)