Tòa Thánh đã chọn ngày 22 tháng 5 để công bố thông điệp đầu tay của Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, có nhan đề Magnifica Humanitas nghĩa là “Nhân Loại Tuyệt Vời”, đề cập đến những mối quan ngại về chủ nghĩa siêu nhân, cuộc cách mạng công nghệ và trí tuệ nhân tạo.
Tại buổi trình bày văn kiện ở Hội trường Thượng Hội đồng Vatican, Đức Giáo Hoàng đã cùng với một số diễn giả giải thích bối cảnh xung quanh việc ban hành văn kiện này.
Ngày này có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu kỷ niệm 135 năm thông điệp mang tính bước ngoặt của Đức Giáo Hoàng Lêô XIII, đề cập đến hoàn cảnh khó khăn của người nghèo và công nhân nhà máy trong thời đại công nghiệp đang chuyển mình.
Đức Giáo Hoàng Lêô đứng giữa Hồng Y Pietro Parolin, Hồng Y Víctor Manuel Fernández và Hồng Y Michael Czerny, cùng với Giáo sư Anna Rowlands, đồng sáng lập Anthropic Christopher Olah và Giáo sư Leocadie Lushombo.
Bài thuyết trình đã trình bày một số vấn đề địa chính trị, phát triển, đạo đức và nhân chủng học tiềm ẩn mà Đức Lêô và các diễn giả khách mời đã dự đoán cho thế kỷ 21 khi trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tương tự ngày càng trở nên phổ biến.
Những mối nguy hiểm này bao gồm: nguy cơ quyền lực tập trung vào tay một số ít các tập đoàn tư nhân đa quốc gia giàu có; việc giao phó lương tâm và việc theo đuổi sự thật cho máy móc; sự thống trị của dân chúng bởi các công nghệ quân sự và giám sát ngày càng không bị kiểm soát; khát vọng vượt qua giới hạn và đạt được sự tự chủ của con người khiến họ xa rời Chúa và đồng loại; và việc lạm dụng dữ liệu, biến thông tin về đời sống riêng tư thành nguồn tài nguyên để khai thác.
Sau một video giới thiệu mô tả di sản phức tạp của công nghệ nhân tạo, bao gồm bạo lực, vẻ đẹp và sự tương trợ lẫn nhau, Hồng Y Fernández đã làm rõ rằng, trái với các báo cáo, điều quan trọng là tiêu đề phụ của tài liệu là “trong thời đại trí tuệ nhân tạo”, chứ không phải “về trí tuệ nhân tạo”.
“Nhân loại thật tuyệt vời,” Hồng Y Fernández nói, bất chấp việc “văn bản thừa nhận khả năng gây ra điều ác khủng khiếp tiềm ẩn trong chúng ta”.
Đức Hồng Y Fernández cho rằng thực tế này, vốn đã được công nghệ khuếch đại trong quá khứ, cho thấy chúng ta đang “bị tổn thương” đến mức nào. Đặt lời chỉ trích của mình trong bối cảnh tin tức gần đây, Đức Hồng Y lên án các cuộc tấn công quân sự nhằm vào phụ nữ và trẻ em vô tội, vi phạm “luật pháp quốc tế”.
Ngài tiếp tục cảnh báo rằng “ngay cả… trong thiên niên kỷ thứ ba”, các công nghệ mới, nếu không được kiểm soát, có khả năng biến con người thành nô lệ.
Tuy nhiên, đồng quan điểm với các diễn giả khác, Hồng Y Fernández cho rằng công nghệ cũng có thể đóng vai trò tích cực. Khi nó hỗ trợ văn hóa và cái đẹp, ngài gợi ý, nó có thể “khiến chúng ta tự hào là con người”. Ngài dẫn chứng những ví dụ trong thế kỷ 20 như bức tranh Guernica của Picasso, bản giao hưởng số 9 của Beethoven, phong trào dân quyền gắn liền với Martin Luther King Jr. và Nelson Mandela, và các tổ chức như Hội Hồng Thập Tự, Liên Hiệp Quốc và Công ước về người tị nạn của tổ chức này.
Đức Hồng Y Fernández sau đó đã lên án “chủ nghĩa siêu nhân” và “chủ nghĩa hậu nhân” – “một số hình thức trong đó thậm chí còn đề xuất rằng nhân loại nên được thay thế”. Đức Hồng Y đã chỉ ra một sự giả tôn giáo đằng sau phong trào trí thức mới này, nói rằng nó mời gọi người ta “suy nghĩ về một cuộc sống thiên đường”.
Ngài cảnh báo: “Các hình thức công nghệ khác nhau ban đầu mang lại niềm vui, nhưng chẳng bao lâu sau, sự trống rỗng lại quay trở lại.”
“Là những người có đức tin, chúng ta chắc chắn rằng tất cả những điều này sẽ không thể lấp đầy khoảng trống. Nó sẽ không thể lấp đầy khoảng không vô tận trong trái tim chúng ta… Đằng sau ý niệm về sự tiến bộ này là một chủ nghĩa thần bí sai lầm, hoàn toàn trái ngược với điều mà các Kitô hữu… gọi là ‘cuộc sống mới’… cuộc sống thực sự đưa chúng ta vượt lên chính mình để đạt đến sự siêu việt.”
Đức Hồng Y Fernández đã đối lập tôn giáo Kitô giáo, vốn hiểu con đường dẫn đến hạnh phúc này là “cuộc sống được sống trong đức tin, hy vọng và bác ái”, với hình ảnh phản chiếu ngược lại của nó trong ý thức hệ mới. Những người theo chủ nghĩa siêu nhân thay thế niềm tin vào tình yêu và quyền năng của Chúa Cha bằng niềm tin vào công nghệ, hy vọng bằng “niềm hy vọng hời hợt vào một sản phẩm mới sẽ giải tỏa sự nhàm chán của chúng ta”, trong khi “tình yêu… bị lãng quên – khi chúng ta khao khát nhiều hơn trong khi người kia biến mất”.
Đức Hồng Y Fernández cho rằng chủ nghĩa siêu nhân tìm cách vượt qua “mọi giới hạn”. Ngài nhấn mạnh cần phải khám phá những giá trị tiềm tàng trong trải nghiệm “giới hạn” của con người.
“Thực tế, hạn chế không phải lúc nào cũng là một khuyết điểm cần sửa chữa, mà là nơi con người trưởng thành và mở lòng đón nhận các mối quan hệ,” ngài nói, giải thích rằng con người không phát triển mạnh mẽ bất chấp những hạn chế mà thường là nhờ chúng.
“Chính trong những giới hạn đó mới có chỗ cho lòng thương xót, sự quan tâm đến nhu cầu của người khác… và cho trải nghiệm tâm linh và sự thờ phượng Chúa.”
Đức Hồng Y Fernández kết luận bài phát biểu của mình bằng cách cảnh báo những người đam mê công nghệ tin rằng nhân loại có thể trở nên “kỳ diệu” bằng cách thoát khỏi đau khổ, đồng thời cho rằng để làm được điều đó hoàn toàn có thể cần phải dập tắt cả tình yêu thương.
Giáo sư Anna Rowlands sau đó đã trình bày bối cảnh giải thích về ý định của những người tham gia vào quá trình biên soạn và tham khảo ý kiến đằng sau thông điệp Magnifica Humanitas. Giáo sư Rowlands chuyên về giáo lý xã hội Công Giáo tại Đại học Durham và được Đức Giáo Hoàng Phanxicô chọn vào năm 2023 để làm việc với các cơ quan thuộc Tòa thánh.
Ngay từ đầu, Giáo sư Rowlands đã khẳng định rằng thông điệp của Đức Giáo Hoàng “không trung lập”. Bà khẳng định rằng đó là lời phê bình về mối nguy hiểm thực sự của chủ nghĩa vị lợi máy móc trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi công nghệ.
Bà nói rằng, thôi thúc này khiến một số người tìm cách “vượt qua bản chất con người - và trở thành thần thánh của chính mình”.
Giáo sư Rowlands khẳng định rằng con người “không chỉ là công cụ của nhà nước, tác nhân thị trường, hay công cụ người dùng của một trật tự thuật toán”.
“Truyền thống thông điệp của các giáo hoàng cũng… vạch trần những thần tượng giả dối. Các giáo hoàng đã dạy: chúng ta sẽ không được cứu rỗi bởi thị trường, cũng không phải bởi quốc gia, hay bởi nhà nước. Hôm nay, Đức Giáo Hoàng Lêô cảnh báo – chúng ta cũng sẽ không được cứu rỗi bởi trí tuệ nhân tạo,” bà nói.
Giáo sư Rowlands lập luận rằng thông điệp này phản ánh niềm tin rằng, mặc dù công nghệ có thể và đã đóng góp tích cực vào câu chuyện của nhân loại khi đáp ứng được những nhu cầu thực sự của con người và giúp mọi người phát triển, nhưng nó phải được tiếp cận “trong khuôn khổ giao ước giữa Chúa và con người”.
Giáo sư Rowlands đã gợi ý về đối tượng mà thông điệp này có thể nhắm đến khi bà nhắc lại lời cảnh báo của Đức Giáo Hoàng Lêô: “Quyền lực đổi mới, vốn truyền thống nằm trong tay các quốc gia, ngày nay lại nằm trong tay một số ít cá nhân giàu có… những người có nền văn hóa bị che giấu khỏi sự xem xét vì lợi ích chung – và có nguy cơ trở thành một đế chế mới.”
Giáo sư Rowlands cho biết thông điệp này, dựa trên truyền thống đạo đức học về đức hạnh của Giáo hội theo trường phái Aristoteles và Thomistic, vốn coi hạnh phúc về thể xác và tinh thần là mục đích tồn tại của con người, là một nỗ lực nhằm xác định lại ý nghĩa của sự xuất sắc ở con người.
Bà lập luận rằng sự hiểu biết này mạnh mẽ hơn lập trường máy móc “kẻ mạnh thắng” mà chủ nghĩa siêu nhân và kỷ nguyên hậu nhân loại có thể mở ra, vốn giả vờ là sức mạnh nhưng che giấu những mối quan hệ nghèo nàn và sự cưỡng bức.
Tiếp theo là bài phát biểu của Christopher Olah, nhà khoa học và kỹ sư công nghệ, đồng sáng lập công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic. Olah đã nhận được học bổng và tài trợ từ tỷ phú công nghệ Peter Thiel, một người ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa siêu nhân, từ khi còn rất trẻ. Ông đã đưa ra một lời cảnh báo cân bằng về khả năng tốt và xấu của công nghệ.
Olah thừa nhận rằng nhiều người trong ngành được thúc đẩy bởi những động lực không phải lúc nào cũng đặt ra câu hỏi về lợi ích chung hoặc sự kiềm chế, bao gồm “lòng tự hào”, “tham vọng” và mong muốn “duy trì khả năng thương mại và luôn đi đầu trong nghiên cứu”, cạnh tranh với các đối thủ.
“Đó là lý do tại sao, nếu chúng ta muốn công nghệ này phát triển tốt, điều vô cùng quan trọng là phải có những người không bị chi phối bởi những động cơ đó,” ông nói, hoan nghênh sự ra đời của thông điệp Đức Giáo Hoàng. “Những người quan tâm đến việc mọi thứ diễn ra tốt đẹp; những người sẵn sàng nói những điều khó nghe và kiên quyết đòi hỏi sự an toàn; những người sẵn sàng trở thành những nhà phê bình nghiêm chỉnh và thấu đáo.”
“Đó là những gì tôi thấy trong Magnifica Humanitas,” ông nói.
Olah cho biết có một nguy cơ thực sự và cận kề là “trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế lao động của con người trên quy mô rất lớn”.
Ông nhận ra rằng phạm vi hoạt động của mình với tư cách là một nhà khoa học có giới hạn, và việc những công nghệ mang tính đột phá như vậy tương tác với thế giới như thế nào là một câu hỏi đúng đắn thuộc về triết học, nhân văn học và Giáo hội.
Anthropic của Olah là nhà phát triển hệ thống AI “Claude” nổi tiếng đã xung đột với Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ. Quân đội Hoa Kỳ đã sử dụng Claude trong nhiều chiến dịch của mình, rất có thể là trong việc bắt giữ nguyên thủ quốc gia Venezuela, nhưng Anthropic lo ngại Claude sẽ bị sử dụng cho hai mục đích mà họ cho là phi đạo đức: thứ nhất, là vũ khí tự động do AI điều khiển (giết người mà không cần sự giám sát của con người) và thứ hai, là việc giám sát hàng loạt người Mỹ (đặc biệt là bằng cách giải mã dữ liệu, chẳng hạn như xác định hồ sơ cá nhân trong dữ liệu vốn được giữ bí mật). Bộ Chiến tranh đã cố gắng thay đổi hợp đồng để buộc Anthropic cho phép điều này, và khi công ty từ chối, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đã cố gắng tiêu diệt công ty bằng cách chỉ định nó là “rủi ro chuỗi cung ứng”, đây là lần đầu tiên một công ty của Hoa Kỳ bị chỉ định như vậy.
Léocadie Lushombo, phó giáo sư tại Trường Thần học Dòng Tên thuộc Đại học Santa Clara, sau đó đã làm rõ rằng Đức Giáo Hoàng Lêô “khuyên chúng ta đừng đánh mất sự kỳ diệu trước trí tuệ nhân tạo”.
Lời cảnh báo chính của bà là máy móc có thể thay thế và làm suy yếu các chức năng cơ bản của tâm hồn con người, chẳng hạn như việc theo đuổi chân lý, “nếu chúng ta giao phó trách nhiệm cho máy móc”.
Bà cảnh báo rằng điều này có thể xảy ra nếu nhân loại chấp nhận ý thức hệ siêu nhân học ưu tiên “hiệu quả” hơn là tự do thực chất của con người. Bà Lushombo cho rằng việc theo đuổi chân lý đòi hỏi sự tĩnh lặng, đọc sách và suy ngẫm, bao gồm cả việc xác minh nguồn thông tin và đối thoại với người khác thông qua việc trao đổi quan điểm.
Lushombo đã trích dẫn tuyên bố của Đức Giáo Hoàng Lêô trong thông điệp: “Ngay cả ngày nay, chủ nghĩa thực dân vẫn mang những hình thức mới. Nó không còn chỉ thống trị về thể xác, mà còn chiếm đoạt dữ liệu, biến cuộc sống cá nhân thành thông tin có thể khai thác.”
Đức Hồng Y Czerny đã đưa ra một suy ngẫm ngắn gọn về sinh thái toàn diện và trách nhiệm của những người quản lý công nghệ, nhấn mạnh sự cần thiết của việc giám sát đạo đức nhằm bảo vệ cả tạo hóa và những người dễ bị tổn thương.
Điều đáng chú ý là Hồng Y Czerny không phán xét liệu trí tuệ nhân tạo có thể có ý thức hay không, mà để dành câu hỏi đó cho sự suy xét và xem xét kỹ lưỡng trong tương lai.
Đức Hồng Y Parolin, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, đã có bài phát biểu ngắn gọn, tập trung vào những tác động về địa chính trị và lời kêu gọi của Tòa Thánh về sự hợp tác quốc tế và kiềm chế trước quyền lực tư nhân không kiểm soát trong phát triển trí tuệ nhân tạo.
“Những bài phát biểu mà chúng ta vừa nghe phản ánh một niềm tin rằng tương lai công nghệ không phải là một định mệnh đã được định sẵn, mà là một không gian được giao phó cho trách nhiệm của chính chúng ta,” ngài nói, cho thấy sự can thiệp của Giáo hội không chỉ nhấn mạnh đến sự an toàn của các hệ thống, mà còn là sự xem xét cơ bản về mục đích và kết cục cuối cùng của chúng.
Trong lời phát biểu bế mạc, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã đưa ra một bản tóm tắt ngắn gọn nhưng sắc bén. Ngài cảm ơn các diễn giả đã làm sáng tỏ những vấn đề quan trọng và nhắc lại thông điệp cốt lõi của thông điệp: Magnifica Humanitas là lời kêu gọi khẩn thiết hướng công nghệ đến sự thịnh vượng thực sự của con người – một sự thịnh vượng tôn trọng giới hạn, bảo vệ phẩm giá của mỗi người và chống lại sự tập trung quyền lực thần thánh vào tay một tầng lớp tinh hoa công nghệ mới.
Đức Giáo Hoàng Lêô nói rằng trí tuệ nhân tạo đang “thay đổi mạnh mẽ cách thức tiến hành chiến tranh” và nhắc lại những lo ngại của Hồng Y Czerny về lương tâm.
Đặt vấn đề chỉ trích của mình trong bối cảnh địa chính trị, Đức Giáo Hoàng mô tả cuộc tham khảo ý kiến của ngài với “những tiếng nói rất đáng lo ngại những tiếng nói cũng đã đến gặp ngài về các hệ thống vũ khí ngày càng tự động, hầu như nằm ngoài tầm kiểm soát hiệu quả của con người”.
Đức Giáo Hoàng kết thúc hội nghị mà không nêu đích danh bất kỳ mục tiêu chỉ trích nào, nhưng nhấn mạnh rằng những đế chế công nghệ mới nổi chưa được xác định có nguy cơ lệ thuộc vào tầm nhìn tiến bộ của riêng họ.
Đức Lêô đã trích dẫn lời Thánh Phaolô: “‘Chúng ta đừng ngủ như người khác nhưng hãy tỉnh thức’ (1 Tx 5:6). Sự tỉnh thức như vậy là cần thiết ngày nay.”
Source:Catholic HeraldPope Leo XIV unveils first encyclical with call to ‘disarm’ AI
Tại buổi trình bày văn kiện ở Hội trường Thượng Hội đồng Vatican, Đức Giáo Hoàng đã cùng với một số diễn giả giải thích bối cảnh xung quanh việc ban hành văn kiện này.
Ngày này có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu kỷ niệm 135 năm thông điệp mang tính bước ngoặt của Đức Giáo Hoàng Lêô XIII, đề cập đến hoàn cảnh khó khăn của người nghèo và công nhân nhà máy trong thời đại công nghiệp đang chuyển mình.
Đức Giáo Hoàng Lêô đứng giữa Hồng Y Pietro Parolin, Hồng Y Víctor Manuel Fernández và Hồng Y Michael Czerny, cùng với Giáo sư Anna Rowlands, đồng sáng lập Anthropic Christopher Olah và Giáo sư Leocadie Lushombo.
Bài thuyết trình đã trình bày một số vấn đề địa chính trị, phát triển, đạo đức và nhân chủng học tiềm ẩn mà Đức Lêô và các diễn giả khách mời đã dự đoán cho thế kỷ 21 khi trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tương tự ngày càng trở nên phổ biến.
Những mối nguy hiểm này bao gồm: nguy cơ quyền lực tập trung vào tay một số ít các tập đoàn tư nhân đa quốc gia giàu có; việc giao phó lương tâm và việc theo đuổi sự thật cho máy móc; sự thống trị của dân chúng bởi các công nghệ quân sự và giám sát ngày càng không bị kiểm soát; khát vọng vượt qua giới hạn và đạt được sự tự chủ của con người khiến họ xa rời Chúa và đồng loại; và việc lạm dụng dữ liệu, biến thông tin về đời sống riêng tư thành nguồn tài nguyên để khai thác.
Sau một video giới thiệu mô tả di sản phức tạp của công nghệ nhân tạo, bao gồm bạo lực, vẻ đẹp và sự tương trợ lẫn nhau, Hồng Y Fernández đã làm rõ rằng, trái với các báo cáo, điều quan trọng là tiêu đề phụ của tài liệu là “trong thời đại trí tuệ nhân tạo”, chứ không phải “về trí tuệ nhân tạo”.
“Nhân loại thật tuyệt vời,” Hồng Y Fernández nói, bất chấp việc “văn bản thừa nhận khả năng gây ra điều ác khủng khiếp tiềm ẩn trong chúng ta”.
Đức Hồng Y Fernández cho rằng thực tế này, vốn đã được công nghệ khuếch đại trong quá khứ, cho thấy chúng ta đang “bị tổn thương” đến mức nào. Đặt lời chỉ trích của mình trong bối cảnh tin tức gần đây, Đức Hồng Y lên án các cuộc tấn công quân sự nhằm vào phụ nữ và trẻ em vô tội, vi phạm “luật pháp quốc tế”.
Ngài tiếp tục cảnh báo rằng “ngay cả… trong thiên niên kỷ thứ ba”, các công nghệ mới, nếu không được kiểm soát, có khả năng biến con người thành nô lệ.
Tuy nhiên, đồng quan điểm với các diễn giả khác, Hồng Y Fernández cho rằng công nghệ cũng có thể đóng vai trò tích cực. Khi nó hỗ trợ văn hóa và cái đẹp, ngài gợi ý, nó có thể “khiến chúng ta tự hào là con người”. Ngài dẫn chứng những ví dụ trong thế kỷ 20 như bức tranh Guernica của Picasso, bản giao hưởng số 9 của Beethoven, phong trào dân quyền gắn liền với Martin Luther King Jr. và Nelson Mandela, và các tổ chức như Hội Hồng Thập Tự, Liên Hiệp Quốc và Công ước về người tị nạn của tổ chức này.
Đức Hồng Y Fernández sau đó đã lên án “chủ nghĩa siêu nhân” và “chủ nghĩa hậu nhân” – “một số hình thức trong đó thậm chí còn đề xuất rằng nhân loại nên được thay thế”. Đức Hồng Y đã chỉ ra một sự giả tôn giáo đằng sau phong trào trí thức mới này, nói rằng nó mời gọi người ta “suy nghĩ về một cuộc sống thiên đường”.
Ngài cảnh báo: “Các hình thức công nghệ khác nhau ban đầu mang lại niềm vui, nhưng chẳng bao lâu sau, sự trống rỗng lại quay trở lại.”
“Là những người có đức tin, chúng ta chắc chắn rằng tất cả những điều này sẽ không thể lấp đầy khoảng trống. Nó sẽ không thể lấp đầy khoảng không vô tận trong trái tim chúng ta… Đằng sau ý niệm về sự tiến bộ này là một chủ nghĩa thần bí sai lầm, hoàn toàn trái ngược với điều mà các Kitô hữu… gọi là ‘cuộc sống mới’… cuộc sống thực sự đưa chúng ta vượt lên chính mình để đạt đến sự siêu việt.”
Đức Hồng Y Fernández đã đối lập tôn giáo Kitô giáo, vốn hiểu con đường dẫn đến hạnh phúc này là “cuộc sống được sống trong đức tin, hy vọng và bác ái”, với hình ảnh phản chiếu ngược lại của nó trong ý thức hệ mới. Những người theo chủ nghĩa siêu nhân thay thế niềm tin vào tình yêu và quyền năng của Chúa Cha bằng niềm tin vào công nghệ, hy vọng bằng “niềm hy vọng hời hợt vào một sản phẩm mới sẽ giải tỏa sự nhàm chán của chúng ta”, trong khi “tình yêu… bị lãng quên – khi chúng ta khao khát nhiều hơn trong khi người kia biến mất”.
Đức Hồng Y Fernández cho rằng chủ nghĩa siêu nhân tìm cách vượt qua “mọi giới hạn”. Ngài nhấn mạnh cần phải khám phá những giá trị tiềm tàng trong trải nghiệm “giới hạn” của con người.
“Thực tế, hạn chế không phải lúc nào cũng là một khuyết điểm cần sửa chữa, mà là nơi con người trưởng thành và mở lòng đón nhận các mối quan hệ,” ngài nói, giải thích rằng con người không phát triển mạnh mẽ bất chấp những hạn chế mà thường là nhờ chúng.
“Chính trong những giới hạn đó mới có chỗ cho lòng thương xót, sự quan tâm đến nhu cầu của người khác… và cho trải nghiệm tâm linh và sự thờ phượng Chúa.”
Đức Hồng Y Fernández kết luận bài phát biểu của mình bằng cách cảnh báo những người đam mê công nghệ tin rằng nhân loại có thể trở nên “kỳ diệu” bằng cách thoát khỏi đau khổ, đồng thời cho rằng để làm được điều đó hoàn toàn có thể cần phải dập tắt cả tình yêu thương.
Giáo sư Anna Rowlands sau đó đã trình bày bối cảnh giải thích về ý định của những người tham gia vào quá trình biên soạn và tham khảo ý kiến đằng sau thông điệp Magnifica Humanitas. Giáo sư Rowlands chuyên về giáo lý xã hội Công Giáo tại Đại học Durham và được Đức Giáo Hoàng Phanxicô chọn vào năm 2023 để làm việc với các cơ quan thuộc Tòa thánh.
Ngay từ đầu, Giáo sư Rowlands đã khẳng định rằng thông điệp của Đức Giáo Hoàng “không trung lập”. Bà khẳng định rằng đó là lời phê bình về mối nguy hiểm thực sự của chủ nghĩa vị lợi máy móc trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi công nghệ.
Bà nói rằng, thôi thúc này khiến một số người tìm cách “vượt qua bản chất con người - và trở thành thần thánh của chính mình”.
Giáo sư Rowlands khẳng định rằng con người “không chỉ là công cụ của nhà nước, tác nhân thị trường, hay công cụ người dùng của một trật tự thuật toán”.
“Truyền thống thông điệp của các giáo hoàng cũng… vạch trần những thần tượng giả dối. Các giáo hoàng đã dạy: chúng ta sẽ không được cứu rỗi bởi thị trường, cũng không phải bởi quốc gia, hay bởi nhà nước. Hôm nay, Đức Giáo Hoàng Lêô cảnh báo – chúng ta cũng sẽ không được cứu rỗi bởi trí tuệ nhân tạo,” bà nói.
Giáo sư Rowlands lập luận rằng thông điệp này phản ánh niềm tin rằng, mặc dù công nghệ có thể và đã đóng góp tích cực vào câu chuyện của nhân loại khi đáp ứng được những nhu cầu thực sự của con người và giúp mọi người phát triển, nhưng nó phải được tiếp cận “trong khuôn khổ giao ước giữa Chúa và con người”.
Giáo sư Rowlands đã gợi ý về đối tượng mà thông điệp này có thể nhắm đến khi bà nhắc lại lời cảnh báo của Đức Giáo Hoàng Lêô: “Quyền lực đổi mới, vốn truyền thống nằm trong tay các quốc gia, ngày nay lại nằm trong tay một số ít cá nhân giàu có… những người có nền văn hóa bị che giấu khỏi sự xem xét vì lợi ích chung – và có nguy cơ trở thành một đế chế mới.”
Giáo sư Rowlands cho biết thông điệp này, dựa trên truyền thống đạo đức học về đức hạnh của Giáo hội theo trường phái Aristoteles và Thomistic, vốn coi hạnh phúc về thể xác và tinh thần là mục đích tồn tại của con người, là một nỗ lực nhằm xác định lại ý nghĩa của sự xuất sắc ở con người.
Bà lập luận rằng sự hiểu biết này mạnh mẽ hơn lập trường máy móc “kẻ mạnh thắng” mà chủ nghĩa siêu nhân và kỷ nguyên hậu nhân loại có thể mở ra, vốn giả vờ là sức mạnh nhưng che giấu những mối quan hệ nghèo nàn và sự cưỡng bức.
Tiếp theo là bài phát biểu của Christopher Olah, nhà khoa học và kỹ sư công nghệ, đồng sáng lập công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic. Olah đã nhận được học bổng và tài trợ từ tỷ phú công nghệ Peter Thiel, một người ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa siêu nhân, từ khi còn rất trẻ. Ông đã đưa ra một lời cảnh báo cân bằng về khả năng tốt và xấu của công nghệ.
Olah thừa nhận rằng nhiều người trong ngành được thúc đẩy bởi những động lực không phải lúc nào cũng đặt ra câu hỏi về lợi ích chung hoặc sự kiềm chế, bao gồm “lòng tự hào”, “tham vọng” và mong muốn “duy trì khả năng thương mại và luôn đi đầu trong nghiên cứu”, cạnh tranh với các đối thủ.
“Đó là lý do tại sao, nếu chúng ta muốn công nghệ này phát triển tốt, điều vô cùng quan trọng là phải có những người không bị chi phối bởi những động cơ đó,” ông nói, hoan nghênh sự ra đời của thông điệp Đức Giáo Hoàng. “Những người quan tâm đến việc mọi thứ diễn ra tốt đẹp; những người sẵn sàng nói những điều khó nghe và kiên quyết đòi hỏi sự an toàn; những người sẵn sàng trở thành những nhà phê bình nghiêm chỉnh và thấu đáo.”
“Đó là những gì tôi thấy trong Magnifica Humanitas,” ông nói.
Olah cho biết có một nguy cơ thực sự và cận kề là “trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế lao động của con người trên quy mô rất lớn”.
Ông nhận ra rằng phạm vi hoạt động của mình với tư cách là một nhà khoa học có giới hạn, và việc những công nghệ mang tính đột phá như vậy tương tác với thế giới như thế nào là một câu hỏi đúng đắn thuộc về triết học, nhân văn học và Giáo hội.
Anthropic của Olah là nhà phát triển hệ thống AI “Claude” nổi tiếng đã xung đột với Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ. Quân đội Hoa Kỳ đã sử dụng Claude trong nhiều chiến dịch của mình, rất có thể là trong việc bắt giữ nguyên thủ quốc gia Venezuela, nhưng Anthropic lo ngại Claude sẽ bị sử dụng cho hai mục đích mà họ cho là phi đạo đức: thứ nhất, là vũ khí tự động do AI điều khiển (giết người mà không cần sự giám sát của con người) và thứ hai, là việc giám sát hàng loạt người Mỹ (đặc biệt là bằng cách giải mã dữ liệu, chẳng hạn như xác định hồ sơ cá nhân trong dữ liệu vốn được giữ bí mật). Bộ Chiến tranh đã cố gắng thay đổi hợp đồng để buộc Anthropic cho phép điều này, và khi công ty từ chối, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đã cố gắng tiêu diệt công ty bằng cách chỉ định nó là “rủi ro chuỗi cung ứng”, đây là lần đầu tiên một công ty của Hoa Kỳ bị chỉ định như vậy.
Léocadie Lushombo, phó giáo sư tại Trường Thần học Dòng Tên thuộc Đại học Santa Clara, sau đó đã làm rõ rằng Đức Giáo Hoàng Lêô “khuyên chúng ta đừng đánh mất sự kỳ diệu trước trí tuệ nhân tạo”.
Lời cảnh báo chính của bà là máy móc có thể thay thế và làm suy yếu các chức năng cơ bản của tâm hồn con người, chẳng hạn như việc theo đuổi chân lý, “nếu chúng ta giao phó trách nhiệm cho máy móc”.
Bà cảnh báo rằng điều này có thể xảy ra nếu nhân loại chấp nhận ý thức hệ siêu nhân học ưu tiên “hiệu quả” hơn là tự do thực chất của con người. Bà Lushombo cho rằng việc theo đuổi chân lý đòi hỏi sự tĩnh lặng, đọc sách và suy ngẫm, bao gồm cả việc xác minh nguồn thông tin và đối thoại với người khác thông qua việc trao đổi quan điểm.
Lushombo đã trích dẫn tuyên bố của Đức Giáo Hoàng Lêô trong thông điệp: “Ngay cả ngày nay, chủ nghĩa thực dân vẫn mang những hình thức mới. Nó không còn chỉ thống trị về thể xác, mà còn chiếm đoạt dữ liệu, biến cuộc sống cá nhân thành thông tin có thể khai thác.”
Đức Hồng Y Czerny đã đưa ra một suy ngẫm ngắn gọn về sinh thái toàn diện và trách nhiệm của những người quản lý công nghệ, nhấn mạnh sự cần thiết của việc giám sát đạo đức nhằm bảo vệ cả tạo hóa và những người dễ bị tổn thương.
Điều đáng chú ý là Hồng Y Czerny không phán xét liệu trí tuệ nhân tạo có thể có ý thức hay không, mà để dành câu hỏi đó cho sự suy xét và xem xét kỹ lưỡng trong tương lai.
Đức Hồng Y Parolin, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, đã có bài phát biểu ngắn gọn, tập trung vào những tác động về địa chính trị và lời kêu gọi của Tòa Thánh về sự hợp tác quốc tế và kiềm chế trước quyền lực tư nhân không kiểm soát trong phát triển trí tuệ nhân tạo.
“Những bài phát biểu mà chúng ta vừa nghe phản ánh một niềm tin rằng tương lai công nghệ không phải là một định mệnh đã được định sẵn, mà là một không gian được giao phó cho trách nhiệm của chính chúng ta,” ngài nói, cho thấy sự can thiệp của Giáo hội không chỉ nhấn mạnh đến sự an toàn của các hệ thống, mà còn là sự xem xét cơ bản về mục đích và kết cục cuối cùng của chúng.
Trong lời phát biểu bế mạc, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã đưa ra một bản tóm tắt ngắn gọn nhưng sắc bén. Ngài cảm ơn các diễn giả đã làm sáng tỏ những vấn đề quan trọng và nhắc lại thông điệp cốt lõi của thông điệp: Magnifica Humanitas là lời kêu gọi khẩn thiết hướng công nghệ đến sự thịnh vượng thực sự của con người – một sự thịnh vượng tôn trọng giới hạn, bảo vệ phẩm giá của mỗi người và chống lại sự tập trung quyền lực thần thánh vào tay một tầng lớp tinh hoa công nghệ mới.
Đức Giáo Hoàng Lêô nói rằng trí tuệ nhân tạo đang “thay đổi mạnh mẽ cách thức tiến hành chiến tranh” và nhắc lại những lo ngại của Hồng Y Czerny về lương tâm.
Đặt vấn đề chỉ trích của mình trong bối cảnh địa chính trị, Đức Giáo Hoàng mô tả cuộc tham khảo ý kiến của ngài với “những tiếng nói rất đáng lo ngại những tiếng nói cũng đã đến gặp ngài về các hệ thống vũ khí ngày càng tự động, hầu như nằm ngoài tầm kiểm soát hiệu quả của con người”.
Đức Giáo Hoàng kết thúc hội nghị mà không nêu đích danh bất kỳ mục tiêu chỉ trích nào, nhưng nhấn mạnh rằng những đế chế công nghệ mới nổi chưa được xác định có nguy cơ lệ thuộc vào tầm nhìn tiến bộ của riêng họ.
Đức Lêô đã trích dẫn lời Thánh Phaolô: “‘Chúng ta đừng ngủ như người khác nhưng hãy tỉnh thức’ (1 Tx 5:6). Sự tỉnh thức như vậy là cần thiết ngày nay.”
Source:Catholic Herald