Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Lu-ca.

1 Khi ấy, các người thu thuế và các người tội lỗi đều lui tới với Đức Giê-su để nghe Người giảng. 2 Thấy vậy, những người Pha-ri-sêu và các kinh sư bèn xầm xì với nhau : “Ông này đón tiếp phường tội lỗi và ăn uống với chúng.” 3 Đức Giê-su mới kể cho họ dụ ngôn này :

4 “Người nào trong các ông có một trăm con chiên mà bị mất một con, lại không để chín mươi chín con kia ngoài đồng hoang, để đi tìm cho kỳ được con chiên bị mất? 5 Tìm được rồi, người ấy mừng rỡ vác lên vai. 6 Về đến nhà, người ấy mời bạn bè, hàng xóm lại, và nói : ‘Xin chung vui với tôi, vì tôi đã tìm được con chiên của tôi, con chiên bị mất đó.’ 7 Vậy, tôi nói cho các ông hay : trên trời cũng thế, ai nấy sẽ vui mừng vì một người tội lỗi ăn năn sám hối, hơn là vì chín mươi chín người công chính không cần phải sám hối ăn năn.
Đó là Lời Chúa

8 “Hoặc người phụ nữ nào có mười đồng quan, mà chẳng may đánh mất một đồng, lại không thắp đèn, rồi quét nhà, moi móc tìm cho kỳ được? 9 Tìm được rồi, bà ấy mời bạn bè, hàng xóm lại, và nói : ‘Xin chung vui với tôi, vì tôi đã tìm được đồng quan tôi đã đánh mất.’ 10 Cũng thế, tôi nói cho các ông hay : giữa triều thần Thiên Chúa, ai nấy sẽ vui mừng vì một người tội lỗi ăn năn sám hối.”

 

Theo tin Tòa Thánh, tại Buổi Yết Kiến Chung ở Quảng trường Thánh Phêrô, Thứ Tư, ngày 4 tháng 11 năm 2026, Đức Leo XIV đã có bài giáo lý sau đây:

Giáo lý. Các văn kiện của Công đồng Vatican II. IV. Hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng). 8. Đức tin và đời sống xã hội, chính trị, kinh tế (GS, 63–76)

Anh chị em thân mến, chúc một buổi sáng tốt lành và chào mừng anh chị em!

Chiều kích xã hội không chỉ là một phần thiết yếu của bản tính con người, mà còn là một phần không thể tách rời trong đức tin của chúng ta vào Chúa Giêsu Kitô; đó là di sản quý giá mà chúng ta đón nhận từ mầu nhiệm Con Thiên Chúa nhập thể. Hiến chế Gaudium et Spes (GS) nhắc lại điều này trong các chương III và IV của Phần II, dành cho đời sống kinh tế - xã hội và đời sống cộng đồng chính trị. Trong những lĩnh vực này, đức tin Kitô giáo cũng mang đến các tiêu chuẩn để phân định.

Trước hết, các Nghị phụ Công đồng nhấn mạnh đến mối đe dọa đối với hòa bình thế giới, nảy sinh từ những bất cân bằng gắn liền với một kiểu phát triển kinh tế thiếu công bằng và không tôn trọng sáng thế (x. GS, 63). Đây là một tầm nhìn xa trông rộng; một tầm nhìn đã được phát sinh vào cuối thế kỷ trước, và ngày nay, chúng ta càng thấy rõ điều đó hơn nữa. Văn kiện cảnh báo rằng, để điều chỉnh tiến trình này, chỉ riêng tiến bộ kỹ thuật thôi là chưa đủ: “cần phải thực hiện nhiều cải cách trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, đồng thời đòi hỏi mọi người phải thay đổi tư duy và thái độ” (sđd).

Do đó, Gaudium et Spes tóm lược tầm nhìn Kitô giáo về phát triển kinh tế: sự phát triển này phải luôn phục vụ con người và nằm dưới sự kiểm soát của con người (x. GS, 64–65). Khái niệm “phát triển toàn diện” đã xuất hiện rõ nét tại đây – một khái niệm mà sau này Thánh Phaolô VI đã đặt làm trọng tâm trong Thông điệp Populorum Progressio (1967) của ngài. Hơn bao giờ hết, những lời kêu gọi cam kết xóa bỏ sự phân biệt đối xử đối với các nhóm xã hội dễ bị tổn thương nhất và người di cư vẫn còn nguyên giá trị (x. GS, 66).

Trọng tâm của nền kinh tế chính là lao động. Thông qua lao động, con người phát triển bản thân, chu cấp cho nhu cầu gia đình, thể hiện tài năng của mình, tham gia vào đời sống xã hội và xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn bằng cách cộng tác vào công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Công việc không bao giờ được phép bị biến tướng theo cách gây tổn hại cho con người, lợi ích chung hay sáng thế. Thách thức thực sự nằm ở việc tạo cơ hội cho mọi người phát huy tối đa năng lực của bản thân: tình trạng thất nghiệp, bóc lột và các điều kiện làm việc gây nguy hại đến sức khỏe cũng như tính mạng con người là những điều không thể chấp nhận được (xem GS, 67). Người lao động có quyền và nghĩa vụ tham gia vào các quyết định ảnh hưởng đến công việc của mình — chẳng hạn thông qua các công đoàn — cũng như giải quyết xung đột bằng đối thoại và các hành động phi bạo lực (xem GS, 68).

Trong bối cảnh này, Công đồng nhắc lại một trong những nguyên tắc nền tảng của giáo huấn xã hội, đó là nguyên tắc “đích đến phổ quát của các của cải trần thế” (xem GS, 69). Khi áp dụng nguyên tắc này vào lĩnh vực tài chính, văn kiện khẳng định rằng: “những ai đưa ra quyết định liên quan đến các khoản đầu tư và hoạch định kinh tế — dù là cá nhân hay các cơ quan công quyền — đều có nghĩa vụ nghiêm túc phải đảm bảo rằng: một mặt, các nhu cầu thiết yếu cho một cuộc sống xứng đáng của mỗi cá nhân và toàn thể cộng đồng được đáp ứng; mặt khác, phải tính đến tương lai, đồng thời thiết lập sự cân bằng hợp lý giữa nhu cầu tiêu dùng hiện tại (của cá nhân lẫn tập thể) và yêu cầu đầu tư cho các thế hệ mai sau” (GS, 70).

Tiếp đó, hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) bàn về cộng đồng chính trị, ghi nhận một số tiến bộ tích cực trong thời đại ngày nay; đáng chú ý nhất là việc “ý thức sâu sắc hơn về phẩm giá con người đã thúc đẩy nhiều nơi trên thế giới nỗ lực xây dựng một trật tự chính trị - pháp lý, nhằm bảo vệ tốt hơn các quyền cá nhân trong đời sống công cộng” (GS, 73).

Cộng đồng chính trị tồn tại vì lợi ích chung — vốn được hiểu là “tổng thể các điều kiện của đời sống xã hội, cho phép các cá nhân, gia đình và các tổ chức đạt được sự hoàn thiện của chính mình một cách đầy đủ và thuận lợi hơn” (GS, 74). Việc thực thi thẩm quyền chính trị phải luôn hướng tới lợi ích chung; dù cơ cấu và cách thức vận hành có thể khác biệt tùy theo hoàn cảnh địa phương và lịch sử, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn phải luôn là lợi ích của toàn thể gia đình nhân loại (xem cùng tài liệu).

Hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) khẳng định lại rằng: “Giáo hội và cộng đồng chính trị, trong lĩnh vực riêng của mình, đều tự trị và độc lập với nhau. Tuy nhiên, cả hai, dù dưới những danh nghĩa khác nhau, đều cùng phục vụ ơn gọi bản thân và xã hội của chính con người. Càng thúc đẩy sự hợp tác lành mạnh giữa đôi bên — với sự cân nhắc thấu đáo về hoàn cảnh thời gian và không gian — thì việc phục vụ vì lợi ích chung của tất cả mọi người càng trở nên hữu hiệu hơn” (GS, 76).

Các bạn thân mến, việc tham gia vào đời sống kinh tế và chính trị theo những tiêu chuẩn này chính là một cách xây dựng hòa bình. Như Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhắc nhở: “Chiến tranh là sự thất bại của chính trị và của nhân loại, là một sự đầu hàng đáng xấu hổ, một thất bại cay đắng trước các thế lực sự dữ” (Thông điệp Fratelli tutti, 261). Ngược lại, một nền chính trị biết chăm sóc những vết thương của các dân tộc và của những ai đang phải chịu đựng sự bất công mang lại cơ sở cho niềm hy vọng về tương lai của nhân loại.

Vì lý do đó, tôi khuyến khích người trẻ hãy noi gương những người nam và người nữ đã làm chứng một cách trung tín trong các lĩnh vực này. Đồng thời, tôi nhắc lại lời kêu gọi các cộng đoàn Kitô hữu khơi dậy việc đào tạo về giáo huấn xã hội của Giáo hội.

 

Từ các cuộc đảo chính quân sự đến tình trạng đàn áp chính trị, Tòa Thánh đã phải tìm cách duy trì sự cân bằng đầy khó khăn giữa việc duy trì quan hệ ngoại giao và bảo vệ nhân quyền.

Cyprien Viet, trong mục Vatican Insight của I-Media, cho biết: Trong chuyến thăm Mỹ Latinh sắp tới, Đức Giáo Hoàng Leo XIV sẽ gặp gỡ ba nhà lãnh đạo có quan điểm chính trị rất khác biệt. Tổng thống Uruguay, ông Yamandú Orsi – người nhậm chức vào năm 2025 – thuộc liên minh cánh tả "Mặt trận Rộng mở" (Broad Front). Ông là một trong số ít các nhà lãnh đạo cánh tả còn lại ở Nam Mỹ, bên cạnh người đồng cấp Brazil, ông Luiz Inácio Lula da Silva, người vừa tái đắc cử gần đây. Tại Argentina, Đức Giáo Hoàng sẽ gặp một nhà lãnh đạo có triết lý chính trị hoàn toàn trái ngược: Tổng thống theo đường lối tự do cá nhân (libertarian) Javier Milei, người đắc cử năm 2023.

Cuối cùng, tại Peru – quốc gia mà Đức Giáo Hoàng Leo XIV cũng mang quốc tịch – ngài sẽ được chào đón bởi bà Keiko Fujimori. Bà là con gái của cựu tổng thống độc tài Alberto Fujimori (1938–2024), người từng nắm quyền từ năm 1990 đến 2000. Năm 2026, bà trở thành nữ tổng thống đầu tiên của Peru sau ba lần tranh cử không thành công vào các năm 2011, 2016 và 2021. Bà hiện là vị tổng thống thứ tư của quốc gia này kể từ khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV lên ngôi. Theo các nguồn tin từ Vatican, tình trạng bất ổn chính trị này đã khiến chuyến thăm – vốn là một trong những ưu tiên của Đức Giáo Hoàng – phải trì hoãn.

Mặc dù có những khác biệt đáng kể, cả ba nhà lãnh đạo này đều lên nắm quyền thông qua các cuộc bầu cử. Điều này hoàn toàn trái ngược với tình hình tại nhiều quốc gia Mỹ Latinh trong nửa sau thế kỷ 20.

Trong suốt nhiều năm, đặc biệt là trong những chuyến thăm đầu tiên của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tới khu vực này, Tòa Thánh đã phải đối diện với các chế độ độc tài trải dài trên toàn bộ phổ chính trị, từ cực tả đến cực hữu. Các giám mục tại địa phương đã có những cách phản ứng rất khác nhau trước các chính quyền này.

Ngoại giao: Giữa hợp tác và độc lập

“Dân chủ không hẳn là một niềm đam mê tại Mỹ Latinh,” nhà sử học người Ý Gianni La Bella nhận xét – một phát biểu mang tính khiêu khích đầy chủ đích. La Bella là giáo sư tại Đại học Modena và Reggio Emilia, đồng thời là thành viên Ủy ban Giáo hoàng về Khoa học Lịch sử.

Phát biểu tại một hội nghị diễn ra từ ngày 28 đến 29 tháng 10 năm 2026 tại Đại học Giáo hoàng Gregorian ở Rome – hội nghị bàn về mối quan hệ giữa Tòa Thánh và các chế độ toàn trị trong thế kỷ 20 – La Bella đã phân tích cách thức các vị giáo hoàng và các nhà ngoại giao Vatican ứng xử với những chính quyền độc tài trên khắp châu lục. Ông đặc biệt tập trung vào các chế độ trong thập niên 1930, 1940 và giai đoạn từ thập niên 1960 đến thập niên 1980, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh.

Một số quốc gia Mỹ Latinh đã trải qua sự cai trị độc tài trong thập niên 1930 và đầu thập niên 1940. Tại Argentina, giai đoạn được gọi là “Thập niên ô nhục” (Infamous Decade) gắn liền với những chính quyền đầy tranh cãi và tham nhũng. Tại Brazil, Getúlio Vargas đã thiết lập một chế độ độc tài, trước khi quay trở lại nắm quyền thông qua bầu cử và cuối cùng tự kết liễu đời mình.

Trước các chế độ này, Tòa Thánh đã tìm kiếm “không gian cho sự hợp tác và tồn tại”, đồng thời nỗ lực duy trì sự độc lập của Giáo hội và ngăn chặn các chính quyền lợi dụng Giáo hội cho những mục đích chính trị.

Tại Argentina, Juan Perón ban đầu nhận được sự ủng hộ từ Giáo hội sau khi lên nắm quyền vào năm 1946. Tuy nhiên, mối quan hệ này sau đó đã xấu đi, góp phần dẫn đến việc ông bị lật đổ vào năm 1955.

Chiến tranh Lạnh và bước ngoặt hướng tới chế độ độc tài

Sau Cách mạng Cuba năm 1959 – sự kiện đưa Fidel Castro trở thành một nhân vật quan trọng trên vũ đài quốc tế – các tầng lớp tinh hoa quân sự và bảo thủ trên khắp Mỹ Latinh đã viện dẫn “mối đe dọa cộng sản” để biện minh cho việc giành lấy quyền lực.

Cuộc đảo chính quân sự năm 1964 tại Brazil đã mở đầu cho một làn sóng các chế độ độc tài. Tại Chile, quân đội đã lật đổ Salvador Allende vào tháng 9 năm 1973. Tại Uruguay, Tổng thống Juan María Bordaberry cùng các lực lượng vũ trang cũng thiết lập một chế độ độc tài trong cùng năm đó.

Tại Argentina, cuộc đảo chính tháng 3 năm 1976 đã lật đổ Isabel Perón, với sự ủng hộ từ một bộ phận giới tinh hoa Công Giáo. Việc lật đổ một trong số ít phụ nữ từng lãnh đạo một chính quyền độc tài trong lịch sử đã được một bộ phận xã hội Argentina thời bấy giờ coi là hành động chính đáng. Hiện đã 95 tuổi, góa phụ của Juan Perón vẫn là nhân vật cực kỳ không được lòng công chúng tại quê hương và đang sống lưu vong ở Tây Ban Nha.

Trong suốt những năm tháng đàn áp đó, các chế độ quân sự đã nhắm mục tiêu vào các đối thủ chính trị, các nhà hoạt động công đoàn, sinh viên và các nhà hoạt động xã hội. Nhiều linh mục, tu sĩ và các nhà lãnh đạo mục vụ cũng bị sát hại, bỏ tù hoặc buộc phải lưu vong.

Giáo Hội Công Giáo tại Mỹ Latinh khi ấy bị chia rẽ sâu xa. Một số thành phần trong Giáo hội coi lực lượng vũ trang là những người bảo vệ trật tự Kitô giáo đang bị chủ nghĩa cộng sản đe dọa. Trong khi đó, những thành phần khác lên án sự bất công và bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, dựa trên các cuộc thảo luận tại Công đồng Vatican II và hội nghị Medellín năm 1968.

Những tư tưởng này đã góp phần đặt nền móng cho khái niệm “ưu tiên chọn người nghèo” – quan điểm sau đó được nêu rõ tại hội nghị Puebla năm 1979 và được thần học giải phóng đón nhận.

Như La Bella đã tóm lược, Giáo hội khi đó rơi vào tình thế “nằm giữa hai chiến hào: chiến hào của cuộc chiến thần học và chiến hào của cuộc chiến chính trị”.

Phaolô VI: Bảo vệ nhân quyền mà không cắt đứt đối thoại

Triều Giáo hoàng Phaolô VI (1963–1978) nổi bật với hoạt động ngoại giao tích cực, dựa trên các nỗ lực hòa giải, những tuyên bố công khai và sự ủng hộ dành cho các sáng kiến của các giám mục địa phương. Đối với ngài, thái độ trung lập không đồng nghĩa với việc rút lui khỏi các vấn đề thế giới. Tự do của Giáo hội, hòa bình, công lý và nhân quyền đều là những điều kiện thiết yếu cho sự ổn định chính trị.

Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã ủng hộ các nỗ lực của các giám mục tại Brazil và Chile trong việc bảo vệ nhân quyền. Lập trường của ngài đối với Argentina thì tinh tế và phức tạp hơn. Một số thành viên trong hàng giáo phẩm Công Giáo duy trì mối quan hệ gần gũi với giới quân sự, trong khi những người khác lại lên án các hành vi tra tấn, giết chóc, đồng thời tìm kiếm thông tin về những người bị bắt cóc.

Vào ngày 27 tháng 9 năm 1976, khi tiếp tân đại sứ Argentina tại Tòa Thánh, Đức Giáo Hoàng đã bày tỏ mối quan ngại về các hành vi bạo lực gây chết người mà những tình tiết xung quanh vẫn chưa được làm sáng tỏ. Dù ngôn từ được sử dụng khá chừng mực, nhưng nó vẫn phản ánh mức độ nghiêm trọng của tình hình.

Vụ sát hại Giám mục Enrique Angelelli vào tháng 8 năm 1976 cho thấy những hiểm nguy mà các nhà lãnh đạo Giáo hội phải đối diện khi chỉ trích chế độ cầm quyền. Giám mục Angelelli là người đặc biệt tận tâm phục vụ người nghèo.

Chile: Giáo hội đồng hành cùng các nạn nhân

Tại Chile, sau cuộc đảo chính ngày 11 tháng 9 năm 1973, Đức Hồng Y Raúl Silva Henríquez, Tổng giám mục Santiago, đã trở thành người tiên phong bảo vệ các nạn nhân dưới chế độ độc tài của Augusto Pinochet. Giáo hội đã góp phần thành lập Ủy ban Hợp tác vì Hòa bình vào năm 1973, và sau đó là Tòa Đại diện đặc trách về Tình Liên đới (Vicariate of Solidarity) vào năm 1976. Các tổ chức này cung cấp sự hỗ trợ về pháp lý và xã hội cho những cá nhân bị ngược đãi, đồng thời thu thập lời khai về các hành vi vi phạm nhân quyền.

Công việc này đã đưa Đức Hồng Y Silva Henríquez trở thành nhân vật tiêu biểu của phong trào kháng cự phi bạo lực. Nó cho thấy cách thức Giáo hội có thể bảo vệ các quyền tự do mà không cần đối đầu trực diện với chính quyền, thông qua việc sử dụng các thiết chế của mình để che chở cho các nạn nhân. Tuy nhiên, chính quyền Chile đã cố gắng thuyết phục Tòa Thánh rằng các giám mục có quan điểm chỉ trích đang vượt quá phạm vi trách nhiệm tôn giáo của họ.

Được bầu chọn vào năm 1978 – sau khi chính bản thân ngài từng sống dưới một chế độ độc tài – Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã đặc biệt chú trọng đến tự do tôn giáo, phẩm giá con người và quyền tự quyết của các dân tộc. Chuyến thăm Chile của ngài, từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 4 năm 1987, đã đánh dấu một thời điểm quan trọng.

Khi gặp gỡ các nhà lãnh đạo chính trị từ nhiều khuynh hướng khác nhau, bao gồm cả phe đối lập, ngài đã kêu gọi tái thiết đời sống dân chủ. Ngài nhắc lại giáo huấn của Công đồng Vatican II rằng Giáo hội “không đồng nhất với cộng đồng chính trị, cũng không gắn bó với bất cứ hệ thống chính trị nào”, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của Giáo hội trong việc bảo vệ các quyền cơ bản.

Tuy nhiên, chuyến thăm cũng vấp phải sự chỉ trích khi Đức Giáo Hoàng xuất hiện cùng nhà độc tài Chile trên ban công dinh tổng thống.

Chuyến thăm của Đức Gioan Phaolô II không trực tiếp dẫn đến sự sụp đổ của Pinochet. Dù vậy, nó đã góp phần tạo ra một không gian chính trị thuận lợi cho quá trình chuyển đổi sang dân chủ. Tiến trình này được đẩy nhanh sau cuộc trưng cầu dân ý năm 1988, dẫn đến việc Patricio Aylwin đắc cử vào tháng 12 năm 1989 và nhậm chức vào tháng 3 năm 1990.

Paraguay cũng trải qua một sự chuyển đổi tương tự. Sau 35 năm cầm quyền độc tài, Alfredo Stroessner đã bị lật đổ vào năm 1989, chỉ vài tháng sau chuyến thăm của Đức Gioan Phaolô II. Trong chuyến đi đó, Đức Giáo Hoàng đã kiên quyết gặp gỡ đại diện của mọi tầng lớp xã hội, bao gồm cả phe đối lập.

Uruguay: Duy trì không gian cho tự do

Tại Uruguay, chế độ độc tài được thiết lập từ năm 1973 đã kéo dài đến tận năm 1985. Chính quyền này cấm đoán hoặc đàn áp các hoạt động chính trị và công đoàn, bắt giam những người bất đồng chính kiến, và sử dụng tra tấn một cách có hệ thống. Họ cũng tham gia vào “Chiến dịch Condor” (Operation Condor) – một mạng lưới hợp tác giữa các chế độ độc tài ở Nam Mỹ nhằm trấn áp các đối thủ chính trị.

Trong bối cảnh đó, Tổng giám mục Montevideo, Carlos Parteli, cùng nhiều nhóm Công Giáo đã tham gia vào các cuộc thảo luận về quyền tự do dân sự và nhân quyền.

Mối quan hệ với chính quyền vẫn đầy phức tạp. Giáo hội vừa phải duy trì các hoạt động mục vụ, vừa phải đáp ứng kỳ vọng của những người Công Giáo đang phải đối diện với sự đàn áp. Những bất đồng nảy sinh chủ yếu xoay quanh các hình thức kháng cự và giới hạn tham gia chính trị của người Kitô hữu.

Trải nghiệm tại Uruguay cho thấy rằng các hành động của Tòa Thánh không thể chỉ được đánh giá qua những tuyên bố công khai. Những nỗ lực hỗ trợ tù nhân, bảo vệ các cá nhân và duy trì không gian cho sự tự do cũng được xem là những hình thức can thiệp ngoại giao.

Tuy nhiên, việc khôi phục nền dân chủ vào năm 1985 là kết quả của một tiến trình chính trị và xã hội rộng lớn hơn nhiều. Các đảng phái chính trị, công đoàn, các phong trào cơ sở và những cuộc đàm phán với quân đội đều đóng vai trò nhất định.

Peru: Lên án bạo lực từ mọi phía

Tình hình tại Peru còn phức tạp hơn nữa. Chế độ quân sự do Tướng Juan Velasco Alvarado thiết lập vào năm 1968 khác biệt so với các chế độ độc tài chống cộng truyền thống nhờ vào các cải cách mang tính dân tộc và xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp.

Bắt đầu từ năm 1975, người kế nhiệm ông là Francisco Morales Bermúdez đã dần dần thay đổi định hướng các chính sách của quốc gia. Mối quan hệ giữa nhà nước và Giáo hội khi thì hợp tác, lúc lại xung đột; đồng thời, những thay đổi trong lòng Công Giáo Mỹ Latinh đã củng cố cam kết của Giáo hội đối với người nghèo.

Từ năm 1980, Peru phải đối diện với một cuộc nổi dậy theo đường lối Mao Trạch Đông do tổ chức "Con đường Sáng" (Shining Path) cầm đầu. Tổ chức này đã gây ra nhiều vụ thảm sát và tấn công khủng bố, kéo theo đó là các biện pháp trấn áp từ phía lực lượng chính phủ. Dù diễn ra dưới thời chính quyền dân sự, cuộc xung đột này vẫn bị vấy bẩn bởi những hành vi lạm quyền độc đoán và tình trạng bạo lực lan rộng. Các cộng đồng nông thôn, đặc biệt là tại vùng Andes, là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Trong chuyến thăm Peru vào tháng 2 năm 1985, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã kêu gọi hòa bình, đồng thời khẳng định hòa bình không thể tách rời khỏi công bằng xã hội. Khác với cách tiếp cận thận trọng của các giám mục địa phương, ngài đã tạo điều kiện để đại diện các cộng đồng bản địa được bày tỏ yêu cầu của họ tại một buổi gặp gỡ công khai.

Tại Ayacucho – khu vực chịu tàn phá nặng nề nhất bởi xung đột – ngài lên án vòng xoáy bạo lực và kêu gọi các nhóm nổi dậy vũ trang hãy buông súng. Ngài cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết những bất công và tình trạng bị bỏ mặc mà một số cộng đồng đang phải gánh chịu. Thông điệp của ngài bác bỏ cả việc biện minh cho đấu tranh vũ trang lẫn quan điểm cho rằng chỉ riêng sự trấn áp là có thể giải quyết được xung đột.

Chính trong bối cảnh đầy khó khăn này – nơi vừa có bạo lực từ các nhóm du kích theo tư tưởng Mao Trạch Đông, vừa có sự lạm quyền từ phía quân đội – Robert Francis Prevost (người sau này trở thành Đức Giáo Hoàng Leo XIV) đã hình thành ơn gọi tu sĩ truyền giáo của mình trong suốt thập niên 1980.

Tòa Thánh: Một “quyền lực không có quyền lực”

Những trải nghiệm tại Argentina, Chile, Uruguay và Peru cho thấy ngoại giao của Tòa Thánh không tuân theo một phương thức duy nhất. Các phương pháp được sử dụng rất đa dạng, từ đàm phán kín, đưa ra tuyên bố công khai, cho đến việc ủng hộ các sáng kiến của các giám mục địa phương và tận dụng uy tín đạo đức của chính Đức Giáo Hoàng.

Sự đa dạng này phản ánh tính phức tạp của tình hình tại mỗi quốc gia, cũng như những chuyển biến bên trong chính Giáo Hội Công Giáo. Khi đó, Giáo hội đang phải đối diện với các cuộc tranh luận về công bằng xã hội, thần học giải phóng, và mối quan hệ giữa đức tin với hành động chính trị.

La Bella đã tóm lược tham vọng trong ngoại giao của Vatican bằng cụm từ “quyền lực không có quyền lực”: khả năng gây ảnh hưởng lại chính là nhờ việc Tòa Thánh không sở hữu sức mạnh quân sự hay các công cụ cưỡng chế như các chính phủ.

 

Luke Coppen của tạp chí The Pillar, ngày 03 tháng 11 năm 2026, cho rằng: Đức Giáo Hoàng Leo XIV có thể là một người hâm mộ thể thao, nhưng ngài dường như không có khuynh hướng “ăn mừng chiến thắng một cách phô trương” khi đạt được những thành tựu ngoại giao.

Thực thế, trong bài phát biểu tại buổi đọc kinh Truyền Tin (Angelus) vào ngày 1 tháng 11 — ngày cuối cùng của lệnh ngừng bắn vì mục đích nhân đạo tại thành phố Oleshky của Ukraine — Đức Giáo Hoàng đã không hề tìm cách nhận công về bước đột phá mà chính ngài từng kêu gọi.

Thay vào đó, ngài kêu gọi thực hiện thêm các bước đi nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài từ năm 2014, thời điểm Nga sáp nhập bán đảo Crimea và phát động cuộc chiến tại vùng Donbas ở miền đông Ukraine.

Ngài nói: “Tôi hy vọng rằng sự hợp tác giữa các bên — yếu tố giúp hiện thực hóa hành động nhân đạo cần thiết này — sẽ củng cố mong muốn đối thoại và dẫn đến những sáng kiến hòa bình cụ thể mới.”

Bối cảnh của lệnh ngừng bắn tại Oleshky là gì? Đức Giáo Hoàng đã đóng góp như thế nào vào đó? Và điều này cho thấy gì về hiệu quả trong hoạt động ngoại giao của Tòa Thánh?

Bối cảnh là gì?

Thành phố Oleshky nằm trên tả ngạn sông Dnipro, miền nam Ukraine. Ở bờ bên kia con sông là thành phố Kherson, một đô thị lớn hơn.

Các lực lượng Nga đã chiếm đóng Oleshky ngay trong ngày đầu tiên của cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine, tháng 2 năm 2022. Đến tháng 3 năm 2022, sau những trận giao tranh ác liệt, họ tiếp tục chiếm giữ Kherson.

Số phận của hai thành phố này đã rẽ sang hướng khác vào tháng 11 năm 2022, khi các lực lượng Ukraine giải phóng thành công Kherson sau một cuộc phản công. Binh lính Nga rút lui sang bên kia sông, đến Oleshky, và từ đó tiếp tục pháo kích vào Kherson.

Trước chiến tranh, Oleshky có dân số khoảng 24,000 người. Tuy nhiên, con số này đã sụt giảm nghiêm trọng sau cuộc xâm lược toàn diện. Hàng ngàn người đã rời bỏ nơi ở để tránh bước tiến của quân Nga. Hàng ngàn người khác buộc phải di dời sau khi đập Nova Kakhovka — nằm cách đó khoảng 40 dặm (khoảng 64 km) về phía thượng nguồn — bị phá hủy vào tháng 6 năm 2023. Lũ lụt đã khiến nhiều khu vực trong thành phố trở nên không thể sinh sống được.

Những cư dân còn lại ở Oleshky — chủ yếu là người cao tuổi, người khuyết tật và những người chăm sóc họ — rơi vào cảnh phải sống ngay trên tiền tuyến, nơi đầy rẫy mìn và máy bay không người lái. Thành phố rơi vào tình trạng thiếu khí đốt, điện và nước sạch. Các chuyến hàng tiếp tế lương thực định kỳ cũng không còn đến nơi. Đến tháng 9 năm 2026, khoảng 2,000 cư dân còn trụ lại được cho là phải sống sót nhờ ăn các loại cỏ dại trong vườn.

Các quan chức Ukraine cáo buộc Moscow áp đặt lệnh phong tỏa, đồng thời đặt điều kiện rằng chỉ cung cấp viện trợ nếu người dân chấp nhận quốc tịch Nga. Ngược lại, phía Nga cáo buộc Kyiv cản trở việc vận chuyển hàng hóa đến thành phố này.

Đức Giáo Hoàng đã đóng góp gì?

Dấu hiệu công khai đầu tiên cho thấy Tòa Thánh đang tập trung sự chú ý ngoại giao vào Oleshky xuất hiện vào cuối tháng 9 năm 2026, khi đặc phái viên hòa bình của Vatican, Đức Hồng Y Matteo Zuppi, thực hiện chuyến thăm kéo dài ba ngày tới Moscow.

Bộ Ngoại giao Nga cho biết vào ngày 30 tháng 9 rằng cuộc khủng hoảng nhân đạo tại thành phố này là “một nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự” trong các cuộc thảo luận giữa Đức Hồng Y Zuppi và các quan chức cấp cao Nga. Bộ này cho biết thêm rằng vị Hồng Y đã được nghe “báo cáo chi tiết” về tình hình dưới góc nhìn của chính phủ Nga — phía Nga cho rằng Ukraine phải chịu trách nhiệm cho những đau khổ mà người dân thường phải gánh chịu.

Vào ngày 16 tháng 10, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin từ Bệnh viện Gemelli ở Rome, nơi ngài đang hồi phục sau ca phẫu thuật cắt bỏ khối u ung thư ở phổi.

Theo Vatican, Đức Giáo Hoàng đã bày tỏ “mối quan ngại sâu sắc về tình hình nhân đạo nghiêm trọng tại thành phố Oleshky”, đồng thời kêu gọi một lệnh ngừng bắn để tạo điều kiện vận chuyển lương thực, thuốc men, cũng như cho phép sơ tán an toàn những thường dân muốn rời khỏi khu vực này. Các phương tiện truyền thông nhà nước Nga cho biết, để đáp lại, ông Putin đã đưa ra “một lời giải thích toàn diện”, trong đó đổ lỗi cho chính phủ Ukraine về tình trạng ngày càng tồi tệ tại thành phố này.

Tuy nhiên, điều quan trọng là vị tổng thống Nga còn đưa ra một đề xuất khác. Theo truyền thông nhà nước Nga, ông ủng hộ “ý định của Vatican trong việc hỗ trợ tạo điều kiện đảm bảo an toàn cho cư dân thành phố và tổ chức cung cấp các nhu yếu phẩm thiết yếu”.

Vào ngày 19 tháng 10, sau khi xuất viện, Đức Giáo Hoàng đã có cuộc trao đổi với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy. Ngài bày tỏ hy vọng rằng Ukraine và Nga sẽ hợp tác để “cho phép vận chuyển thực phẩm, hàng cứu trợ y tế, cũng như tạo điều kiện cho việc sơ tán dân thường một cách tự nguyện và an toàn”.

Về phía mình, ông Zelenskyy cho biết Đức Giáo Hoàng đã thông tin cho ông “về các cuộc liên lạc với phía Nga liên quan đến vấn đề này”.

Ngày 23 tháng 10, Nhà Trắng thông báo rằng Đệ nhất phu nhân Hoa Kỳ Melania Trump đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn cục bộ giữa Nga và Ukraine tại Oleshky.

Một thông cáo báo chí cho biết, tình hình nghiêm trọng tại thành phố này đã được Đệ nhất phu nhân chú ý đến tại một sự kiện ở New York vào ngày 22 tháng 9, trong khuôn khổ kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lần thứ 81.

Bà giải thích rằng mình cùng một đại diện cá nhân đã nỗ lực tận dụng kênh liên lạc với Nga và Ukraine đã được thiết lập trong quá trình bà nỗ lực đoàn tụ trẻ em với gia đình của các em.

“Cả hai quốc gia đều nhanh chóng cử các nhóm đến để phối hợp thực hiện những quy trình phức tạp, bao gồm cả công tác rà phá bom mìn. Kể từ thời điểm đó, tất cả các bên đã làm việc không ngừng nghỉ,” bà cho biết.

Đệ nhất phu nhân – một người Công Giáo gốc Slovenia – chia sẻ rằng “rõ ràng là nếu không có sự can thiệp của tôi, thì việc đưa viện trợ nhân đạo vào thành phố cũng như sơ tán người cao tuổi là điều không thể thực hiện được.”

Cả chính phủ Nga và Ukraine đều công khai ghi nhận vai trò của Đệ nhất phu nhân trong việc góp phần đạt được thỏa thuận ngừng bắn.

Tòa Thánh Vatican không phản hồi trực tiếp trước thông báo từ Nhà Trắng. Tuy nhiên, các phương tiện truyền thông của Vatican đã nhấn mạnh sự tham gia của cả Đức Giáo Hoàng Leo XIV và Melania Trump vào các nỗ lực ngoại giao nhằm đạt được thỏa thuận ngừng bắn nhân đạo tại địa phương này.

Theo Vatican News, “Đệ nhất phu nhân Hoa Kỳ đã góp phần làm trung gian cho thỏa thuận, trong khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV trực tiếp kêu gọi nhà lãnh đạo Nga cho phép đưa viện trợ nhân đạo vào và sơ tán thường dân.”

Dựa trên các thông tin công khai, khó có thể xác định đóng góp của ai là mang tính quyết định nhất. Trên thực tế, trang web kiểm chứng thông tin Snopes đã không đưa ra đánh giá về việc ai là người đạt được thỏa thuận ngừng bắn, “bởi vì mốc thời gian chính xác cho các hoạt động can thiệp của bà Trump và Đức Giáo Hoàng Leo, cũng như vai trò của họ trong quá trình ra quyết định của ông Putin và ông Zelenskyy, vẫn chưa được làm rõ.”

Thỏa thuận ngừng bắn này có ý nghĩa gì?

Mặc dù việc muốn xác định ai là người có công là điều dễ hiểu, nhưng hệ quả của thỏa thuận ngừng bắn có lẽ còn quan trọng hơn cả nguyên nhân dẫn đến nó.

Trong khoảng thời gian tạm dừng xung đột kéo dài sáu ngày tại Oleshky, hàng trăm người đã có thể rời khỏi thành phố để đến những khu vực an toàn hơn tại Ukraine, trong khi một số người khác chọn sơ tán sang Nga.

Ngoài việc mang lại lợi ích to lớn cho những cá nhân này, thỏa thuận ngừng bắn tại địa phương còn là một tia hy vọng hiếm hoi giữa một cuộc xung đột đã khiến hơn một triệu người thương vong, theo tờ Wall Street Journal. Theo BBC, kể từ khi Nga bắt đầu cuộc tấn công toàn diện vào năm 2022, chưa từng có thỏa thuận ngừng bắn nào kéo dài lâu như vậy hoặc bao phủ một phạm vi rộng lớn đến thế.

Giai đoạn từ ngày 27 tháng 10 đến ngày 1 tháng 11, việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn đòi hỏi sự hợp tác đáng kể giữa Dmytro Lubinets, Ủy viên Quốc hội Ukraine về Nhân quyền, và người đồng cấp phía Nga, Yana Lantratova. Họ đã chứng minh rằng cả hai bên hoàn toàn có thể phối hợp với nhau vì mục tiêu cứu mạng con người.

Trong số ra ngày 2 tháng 11, tờ Izvestia của Nga cho biết cả Moscow và Kyiv đều đánh giá tích cực về kết quả của thỏa thuận ngừng bắn này. Các chuyên gia được tờ báo dẫn lời nhận định rằng sáng kiến này “có thể tạo ra một bầu không khí thuận lợi cho việc nối lại các cuộc đàm phán hòa bình ba bên”, với sự tham gia của Nga, Ukraine và Hoa Kỳ.

Đây chính là viễn cảnh mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã đề cập trong bài phát biểu tại buổi đọc kinh Truyền Tin ngày 1 tháng 11. Tuy nhiên, có lẽ chính ngài cũng hiểu rằng việc nhân rộng bước đột phá này trên quy mô lớn hơn tại Ukraine sẽ vô cùng khó khăn.

Ngày 2 tháng 11, Điện Kremlin cho biết hiện tại họ không cân nhắc các sáng kiến tương tự. Chính quyền địa phương tại Kherson thông báo rằng sau khi thỏa thuận ngừng bắn kết thúc, phía Nga đã tấn công một cơ sở y tế ở trung tâm thành phố; ngoài ra, một chiếc máy bay không người lái (drone) đã lao vào xe ô tô của một cặp vợ chồng cao tuổi, khiến họ bị thương.

Có lẽ sẽ chẳng bao giờ có lời giải đáp thỏa đáng cho câu hỏi ai là người thực sự tạo nên thỏa thuận ngừng bắn này. Chỉ biết rằng, sau khi Đức Giáo Hoàng liên lạc với ông Putin từ phòng bệnh, thì 11 ngày sau, tiếng máy bay không người lái trên bầu trời Oleshky đã im bặt – dù chỉ trong chốc lát. Dù lời kêu gọi của Đức Giáo Hoàng đóng vai trò quyết định hay chỉ là một sự hỗ trợ, thì thực tế là hàng trăm người đã thoát nạn.

Nhìn chung, sự việc tại Oleshky cho thấy Tòa Thánh có thể đóng vai trò hữu ích trong việc tạo tiền đề cho một thỏa thuận, ngay cả khi Tòa Thánh không trực tiếp là bên đứng ra đàm phán hay công bố thỏa thuận đó.

 

1. Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu của Nga ở Yaroslavl, hỏa hoạn dữ dội

Theo các kênh giám sát của Ukraine, nước này được tường trình đã dùng máy bay điều khiển từ xa tấn công một nhà máy lọc dầu ở thành phố Yaroslavl của Nga vào đêm 3 tháng 11, và người dân địa phương đã báo cáo về một số vụ cháy tại cơ sở này.

Kênh Telegram Exilenova+ đưa tin rằng nhà máy lọc dầu Slavneft-YANOS đã trở thành mục tiêu tấn công, người dân địa phương mô tả ba đám cháy riêng biệt trong khu công nghiệp, hàng trăm xe cứu hỏa đang đổ dồn về nhà máy lọc dầu này.

Hãng thông tấn UNIAN của Ukraine cũng đưa tin về vụ tấn công được tường trình đã xảy ra.

Tại thời điểm công bố, chưa có thông tin về thương vong hay thiệt hại.

Nhà máy lọc dầu Slavneft-YANOS là một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga, giải quyết khoảng 15 triệu tấn dầu thô mỗi năm. Nằm cách Mạc Tư Khoa khoảng 250 km về phía đông bắc, nhà máy sản xuất xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm dầu mỏ khác.

Theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine, nước này đã nhiều lần tấn công vào cơ sở này, gần đây nhất là cuộc tấn công ngày 17 tháng 9 làm hư hại tổ máy giải quyết dầu thô AVT-3.

Kyiv đã tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga nhằm làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và làm suy yếu khả năng tài chính của Mạc Tư Khoa trong cuộc chiến tranh.

Trong cuộc gặp gỡ tại Oslo ngày 20 tháng 10 năm 2026 giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre, và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, con rể của Tổng thống Trump là Jared Kushner đã tham gia trực tuyến và đưa ra một phát biểu rất căng thẳng. Jared Kushner đã nhấn mạnh rằng Ukraine cần phải thể hiện lòng biết ơn đối với Tổng thống Trump bằng cách ngưng ngay các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Tuy nhiên, các quan chức Ukraine sau đó cho biết họ chưa từng đồng ý với đề xuất tạm dừng này. Tổng thống Zelensky, Tổng thống Alexander Stubb, Thủ tướng Jonas Gahr Støre đã im lặng trước những lời lẽ gay gắt của Jared Kushner.

Các cuộc tấn công nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga vẫn tiếp diễn. Khác biệt duy nhất là Tổng thống Zelenskiy và các quan chức chính phủ Ukraine không lên tiếng chính thức về các vụ tấn công nhắm vào các nhà máy lọc dầu Nga như trước đây vẫn làm. Có lẽ họ cố gắng tránh khiêu khích chính quyền Trump. Tuy nhiên, họ cũng không phản đối các tường thuật của các phương tiện truyền thông Ukraine và Nga.

Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak tuyên bố Ukraine đã tấn công ba nhà máy lọc dầu và một khu phức hợp hóa chất khí đốt của Nga vào ngày 30 tháng 10.

"Hôm nay, lại có thêm một cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga, bốn nhà máy chế biến. Chính xác hơn là ba nhà máy lọc dầu và một khu phức hợp hóa khí. Một nhà máy bị thiệt hại nhẹ, nhưng nhìn chung, hệ thống phòng không của chúng ta đã hoạt động tốt", Novak nói.

"Chúng đã tạm ngừng một thời gian ngắn, nhưng hôm nay, các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu đã tiếp diễn, và các cơ sở của chúng ta đang nỗ lực để tự bảo vệ mình", ông nói.

Tuyên bố trước Duma quốc gia, Novak cho rằng Ukraine sẽ gặp rắc rối to khi bất chấp yêu sách của Trump. "Zelenskiy đã chứng tỏ sự vô ơn đối với Trump khi tấn công một lúc 3 nhà máy lọc dầu của chúng ta," ông nói.

Cho đến nay, Tổng thống Zelenskiy và các quan chức chính phủ Ukraine vẫn chưa đưa ra bình luận nào trước các tuyên bố của Novak.

[Kyiv Independent: Russian oil refinery in Yaroslavl reportedly struck, multiple fires reported]

2. Tổng thống Zelenskiy xác nhận Ukraine đã tấn công vào hệ thống cảnh báo khẩn cấp của Nga trong một vụ tấn công mạng trả đũa.

Một ngày sau khi hệ thống cảnh báo khẩn cấp của Ukraine bị tấn công mạng, Tổng thống Volodymyr Zelenskiy xác nhận rằng Ukraine đã tấn công mạng các hệ thống của Nga để trả đũa vào ngày 2 tháng 11.

"Tôi đã nhấn mạnh nhiều lần rằng chúng ta chỉ đáp trả các cuộc tấn công của họ," Tổng thống Zelenskiy nói với PBS NewsHour. "Vì vậy, dĩ nhiên, sau cuộc tấn công, khi tất cả người dân và nhân viên của chúng ta, cũng như tình báo, đều nhận thấy rõ ràng rằng đó là cuộc tấn công cá nhân của Nga nhằm vào người dân và thường dân của chúng ta, thì tất nhiên, chúng ta đã đáp trả."

Vào cuối ngày 1 tháng 11, ứng dụng Air Alert của Ukraine, cung cấp thông tin cập nhật quan trọng cho người dân về các cuộc tấn công sắp tới của Nga, đã bị tấn công mạng. Các cảnh báo sai về mối đe dọa hạt nhân, hóa học và xung đột đường phố đã được gửi đến người dùng ứng dụng trên khắp cả nước.

"Chào! Một cảnh báo hạt nhân sắp được phát đi khắp Ukraine! Hỏa tiễn Oreshnik đang trên đường đến," một trong những cảnh báo giả bằng tiếng Nga trên ứng dụng Air Alert viết.

Vào rạng sáng ngày 2 tháng 11, ứng dụng Air Alert của Ukraine cho biết các hoạt động đang dần được khôi phục trong khi việc hiển thị mục tiêu tạm thời bị đình chỉ.

Vài giờ sau khi những cảnh báo giả được gửi đến điện thoại của người dân Ukraine, hệ thống cảnh báo không kích của Nga bắt đầu cho thấy dấu hiệu bị xâm phạm.

Các tin nhắn được gửi đến người dùng tuyên bố rằng "đầu đạn hạt nhân" đã "được phóng đi khắp các vùng của Nga", và người dùng nên "tích trữ lương thực cho ba tuần" và trốn trong tầng hầm.

"Thông báo khẩn cấp! Ứng dụng di động của Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga đã trở thành mục tiêu của một cuộc tấn công mạng quy mô lớn, cho phép tin tặc gửi thông tin giả mạo đến công chúng", Bộ Quốc phòng Dân sự, Tình trạng Khẩn cấp và Cứu trợ Thảm họa Nga cho biết trong một tuyên bố.

Các vụ tấn công mạng gây ra cảnh báo khẩn cấp đánh dấu các cuộc tấn công mạng mới nhất giữa Ukraine và Nga.

Vào tháng 9, công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic cho biết Nga đã sử dụng trí tuệ nhân tạo Claude trong các cuộc tấn công mạng nhằm vào Ukraine và Âu Châu, tấn công vào nhiều bộ ngành chính phủ và tài khoản WhatsApp của các quan chức cao cấp.

Vào tháng 4, người ta phát hiện ra rằng một nhóm có liên hệ với Nga đã tấn công hơn 170 tài khoản email thuộc về các công tố viên và điều tra viên trên khắp Ukraine trong nhiều tháng.

"Đó là một cuộc tấn công mạng," Tổng thống Zelenskiy nói về vụ tấn công hệ thống cảnh báo không lưu. "Một trong hàng trăm, hàng ngàn cuộc tấn công mà người Nga đã thực hiện trước đây nhằm vào các hệ thống ngân hàng, lương hưu, trợ cấp xã hội và nhiều hệ thống hỗ trợ khác dành cho người dân. Tất nhiên, mỗi ngày họ đều muốn gây hỗn loạn ở Ukraine, ở tất cả các thành phố của chúng ta. Đây là một trong những bước đi như vậy của Nga."

[Kyiv Independent: Zelensky confirms Ukraine targeted Russian emergency alert systems in retaliatory hack]

3. Căng thẳng giữa Nga và Liên Hiệp Âu Châu

"Về cuộc điện đàm với các đại diện, hay đúng hơn là với các nhà lãnh đạo của các nước Liên Hiệp Âu Châu, Phần Lan và Na Uy… tôi biết họ đã bị chỉ trích sau đó, nhưng chúng ta không có quyền phán xét điều đó đúng hay sai. Tôi nghĩ đó là điều đúng đắn cần làm." Putin nói trong Hội nghị thượng đỉnh Nga-Phi Châu lần thứ ba.

Thứ nhất, Na Uy không phải là thành viên của Liên Hiệp Âu Châu. Người Na Uy đã từ chối gia nhập. Chẳng lẽ những sự thật đó chưa bao giờ làm Putin bận tâm. Và câu "chúng ta không có quyền phán xét" chỉ kéo dài đúng một câu. Một số lời chỉ trích đến từ các nhà lãnh đạo của Đan Mạch và Thụy Điển, cả hai đều là thành viên thực sự của Liên Hiệp Âu Châu. Mette Frederiksen nói rằng cuộc điện đàm không được phối hợp với các nước Âu Châu khác, và Ulf Kristersson nói rằng ông không được thông báo trước.

"Xét cho cùng, ở Âu Châu vẫn có những người không muốn giáng một ‘thất bại chiến lược’ vào Nga, như một số người vẫn làm, mà muốn thiết lập một cuộc đối thoại mang tính xây dựng," Putin nhận xét.

Ít nhất thì cuộc gọi cũng mang tính xây dựng đối với một người tham gia. Theo Financial Times đưa tin, trích dẫn ba người quen thuộc với cuộc trò chuyện, Putin đã dành phần lớn thời gian cuộc gọi – dự kiến kéo dài 30 phút nhưng thực tế kéo dài đến 90 phút – để thuyết giảng về lịch sử Slav thời trung cổ, trong khi yêu cầu ngừng bắn ngay lập tức của Ukraine hầu như không được đề cập đến.

Ông Stubb cho biết chương trình nghị sự bao gồm việc hạn chế các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng. Vào đêm diễn ra cuộc họp báo, các cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng năng lượng đã khiến ít nhất 350.000 người xung quanh Dnipro mất điện. Có lẽ cần một cuộc điện đàm khác mang tính xây dựng hơn.

Putin nói thêm rằng "Nhiều người chỉ nói về việc chuẩn bị chiến tranh vào năm 2030. Điều đó có đúng hay không? Trước hết, chúng tôi đã sẵn sàng—nhưng chúng tôi không muốn bất kỳ cuộc chiến nào với Âu Châu. Và nếu ai đó muốn chiến tranh, hãy để họ chuẩn bị."

Ông ta đã nói điều này nhiều lần rồi. Đặc biệt, vào tháng 2 năm 2022, khi được phóng viên của Deutsche Welle hỏi về nguy cơ chiến tranh ở Âu Châu, Putin trả lời rằng tất nhiên Nga không muốn chiến tranh. Chín ngày sau, ông ta phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine. Bạn có thể hiểu tại sao các đồng minh Âu Châu lại tin Putin qua hành động chứ không phải lời nói. Và chiến tranh hỗn hợp của Nga đang leo thang. Chắc chắn đây không phải là tín hiệu hòa bình.

"Và nếu mọi chuyện đi quá xa, sẽ chẳng có ai thắng cả—đừng ai quên điều đó."

Chiêu trò đặc trưng của vị lãnh chúa bất đắc dĩ: khăng khăng không muốn chiến tranh, rồi ngầm ám chỉ kết cục của nó. Không ai nhắc đến vũ khí hạt nhân. Cũng chẳng cần thiết. Hơn nữa, câu nói "Tôi không muốn chiến tranh, nhưng tôi sẵn sàng xóa sổ tất cả mọi người" nghe có vẻ mâu thuẫn đối với một người chính quyền Trump phong tặng danh hiệu "nhà nhân đạo" như Putin.

"Ông ấy nói rằng Phần Lan, giống như nhiều quốc gia Âu Châu khác, luôn nỗ lực tuân thủ luật biển quốc tế… Chúng tôi ủng hộ đường lối này. Tại sao chúng tôi lại không?" Putin khẳng định.

Có lẽ là do những gì đã xảy ra sáu ngày trước đó, khi Rumani cáo buộc Nga về vụ tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa làm chìm tàu chở hàng Khoryv cách Constanta 13 hải lý, khiến một thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng và ba người khác mất tích. Ít nhất bảy tàu thương mại đã bị tấn công ngoài khơi Rumani và Bulgaria trong vòng hai tuần. Thủ tướng Rumani gọi vụ tấn công là "sự vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế". Nga đã phủ nhận trách nhiệm về các vụ tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa trước đó trong khu vực.

Putin tiếp tục hăm dọa: "Nếu không, tình hình sẽ gần giống như ở eo biển Hormuz. Có ai muốn tình trạng tương tự ở biển Baltic như ở vịnh Ba Tư hay eo biển Hormuz không? Tôi không biết."

Một nước xuất khẩu dầu mỏ như Nga chắc chắn không hề bận tâm. Eo biển rơi vào tình trạng đó vì Iran, đối tác hiệp ước của Nga, đã tấn công và quấy rối các tàu thuyền ở đó kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào tháng Hai. Giá dầu thô Urals của Nga đã tăng từ 57 đô la một thùng trước khi cuộc chiến nổ ra lên 115 đô la một tháng sau đó. Một khoản lợi nhuận khổng lồ.

Tháng này, Washington đã dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu diesel của Nga cho đến tháng 4 năm 2027. Lô hàng đầu tiên theo thỏa thuận đã được bốc dỡ tại Primorsk, trên biển Baltic, và được theo dõi ngoài khơi Helsinki, phát tín hiệu đến New York. Vùng biển mà Putin từng cảnh báo có thể trở thành một eo biển Hormuz thứ hai, hiện đang vận chuyển dầu diesel của ông đến Mỹ.

[Newsweek: Vladimir Putin the Reluctant Humanitarian Warlord: Dissected]

4. Trung Quốc bác bỏ các cuộc đàm phán với Ukraine do Tổng thống Trump và Putin tổ chức.

Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier cho biết Trung Quốc không hề tỏ ra quan tâm đến việc tổ chức một hội nghị thượng đỉnh ba bên với Nga và Mỹ để thảo luận về cuộc xâm lược Ukraine của Nga, đồng thời nói thêm rằng Bắc Kinh coi cuộc xung đột này là một vấn đề của Âu Châu.

Ông Steinmeier đưa ra nhận xét này trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình công cộng ARD của Đức.

Ông cho biết đã nêu khả năng tổ chức một hội nghị thượng đỉnh tập trung vào Ukraine với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp giữa hai người tại Bắc Kinh hôm thứ Sáu, ngày 30 tháng 10. Ông Steinmeier sau đó đã trở về Berlin.

Mặc dù các nhà lãnh đạo của ba nước dự kiến sẽ tham dự Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Á Châu - Thái Bình Dương, gọi tắt là APEC sắp tới tại Thâm Quyến, nhưng phản ứng của ông Tập Cận Bình cho thấy Ukraine sẽ không nằm trong chương trình nghị sự, Steinmeier cho biết.

"Theo quan điểm của ông ấy, hoàn toàn không có sự chuẩn bị nào đang được tiến hành cho một hội nghị thượng đỉnh về Ukraine có sự tham gia của Mỹ, Nga và Trung Quốc," Steinmeier nói.

"Tập Cận Bình đã chỉ rõ rằng đây là một cuộc xung đột Âu Châu mà người Âu Châu cũng phải tham gia vào bàn đàm phán", ông ấy nói thêm.

Steinmeier cho biết ông Tập có vẻ ngạc nhiên khi ông nêu ra khả năng tổ chức một hội nghị thượng đỉnh tập trung vào Ukraine, và nói thêm rằng "người ta có thể thấy vẻ ngạc nhiên trên khuôn mặt ông ấy".

Cuộc thảo luận diễn ra trong bối cảnh có những thông tin về khả năng cuộc gặp giữa ông Tập Cận Bình, Putin và Tổng thống Donald Trump bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC, dự kiến diễn ra vào giữa tháng 11.

Putin đã đề xuất một cuộc gặp ba bên để thảo luận về giải trừ vũ khí hạt nhân. Tổng thống Trump bày tỏ sự cởi mở với ý tưởng này và cho biết ông cũng sẵn sàng thảo luận về các vấn đề khác, "chẳng hạn như Ukraine".

Ngày 25 tháng 10, cố vấn chính sách đối ngoại của Điện Cẩm Linh, Yuri Ushakov, cho biết công tác chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh ba bên đã bắt đầu. Phát biểu với đài truyền hình nhà nước Nga Vesti, Ushakov nói rằng Mạc Tư Khoa, Bắc Kinh và Washington đã đồng ý về nguyên tắc tổ chức cuộc họp này.

Hội nghị thượng đỉnh này đang được lên kế hoạch tổ chức bên lề cuộc họp các nhà lãnh đạo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Á Châu - Thái Bình Dương, gọi tắt là APEC, dự kiến diễn ra vào ngày 18-19 tháng 11 tại Thâm Quyến, Trung Quốc.

Ông Ushakov cũng mô tả cuộc gặp gỡ có thể diễn ra giữa các phái đoàn Nga, Mỹ và Ukraine vào tháng 11 là mang tính thăm dò, và cho rằng nó sẽ có "tính chất dò tìm phạm vi hoạt động".

Việc có khả năng Nga gặp gỡ Tổng thống Trump, Putin và Xi đã làm dấy lên những câu hỏi về vai trò của Ukraine và các nước Âu Châu trong các cuộc thảo luận có thể ảnh hưởng đến tương lai cuộc xâm lược Ukraine của Nga.

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy đã nhiều lần khẳng định rằng các quyết định liên quan đến Ukraine không thể được đưa ra nếu không có sự tham gia của Kyiv.

[Kyiv Post: China Rejects Ukraine Talks With Trump and Putin]

5. Các cuộc không kích của Nga khiến 24 người thiệt mạng tại một trung tâm viện trợ nhân đạo ở tỉnh Zaporizhzhia.

Hôm Thứ Ba, 03 Tháng Mười Một, phát ngôn nhân cảnh sát quốc gia Ukraine, Đại Úy Alyona Lyutnytska, cho biết các cuộc tấn công của Nga vào một trường học được sử dụng làm trung tâm phân phối viện trợ nhân đạo ở Komyshuvakha, tỉnh Zaporizhzhia, đã khiến ít nhất 24 người thiệt mạng vào ngày 2 tháng 11, trong đó có hai nhân viên cấp cứu và bốn viên chức cảnh sát.

Theo Cơ quan Dịch vụ Khẩn cấp Nhà nước Ukraine, gọi tắt là DSNS, năm người khác bị thương, trong đó có hai nhân viên cấp cứu.

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cho biết lực lượng Nga đã tiến hành nhiều cuộc không kích nhằm vào thị trấn này suốt buổi sáng, ban đầu nhắm vào một trường học nơi thường xuyên phân phát viện trợ nhân đạo cho người dân địa phương.

Sau đợt tấn công đầu tiên, lực lượng Nga đã thả thêm chín quả bom từ trên không xuống một hầm trú ẩn nơi người dân đang nương náu, Tổng thống Zelenskiy cho biết.

Ông gọi đó là một "cuộc tấn công cực kỳ khủng khiếp", nói rằng đó là bằng chứng cho thấy Nga không muốn giảm leo thang tình hình.

Tổng thống Zelenskiy nói: "Lực lượng Nga không thể nào không biết rằng người dân địa phương ở lại Komyshuvakha nhận được viện trợ nhân đạo hàng tuần."

Theo DSNS, trong số những người thiệt mạng có hai nhân viên cấp cứu, Denys Konovalenko và Oleksii Sushchevskyi, cả hai đều 44 tuổi.

Theo DSNS, lực lượng cấp cứu và cảnh sát đã đến hiện trường khi mối đe dọa về một cuộc tấn công khác của Nga xuất hiện. Lực lượng cấp cứu đã tìm nơi trú ẩn, nhưng quân đội Nga vẫn tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công vào cùng địa điểm đó.

Vụ tấn công đã phá hủy một phòng tập thể dục, một nhà kho và một xe cứu hỏa, đồng thời gây hư hại cho tòa nhà trường học.

Konovalenko đã phục vụ trong lực lượng bảo vệ dân sự của Ukraine gần 12 năm, trong khi Sushchevskyi làm việc trong các đơn vị cứu hỏa và cấp cứu ở Zaporizhzhia từ năm 2013. Cả hai đều đã nhận được huân chương nhà nước vì những đóng góp của mình. Theo DSNS, họ để lại vợ và bốn người con chung cho hai gia đình.

Komyshuvakha nằm cách tiền tuyến khoảng 20 km và được coi là thị trấn tiền tuyến kể từ tháng 11 năm 2025 trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng bom dẫn đường từ trên không của Nga liên tục diễn ra, theo Trung tâm Điều tra Zaporizhzhia.

Nga thường xuyên sử dụng bom dẫn đường trên không, được gọi là KAB, để tấn công các khu vực tiền tuyến. Được trang bị bộ cánh, những quả bom này có thể bay xa hàng chục km, cho phép máy bay Nga tấn công mục tiêu từ xa mà vẫn nằm ngoài tầm bắn của hệ thống phòng không.

[Kyiv Independent: Russian bomb strikes kill 24 at humanitarian aid center in Zaporizhzhia Oblast]

6. Kallas cho rằng việc Putin có khả năng quay trở lại G20 có nguy cơ bình thường hóa các tội ác chiến tranh của Nga.

Kaja Kallas, phó chủ tịch Ủy ban Âu Châu, và cũng là Đại diện cấp cao của Liên Hiệp Âu Châu về chính sách đối ngoại và an ninh cho biết việc Vladimir Putin có thể trở lại hội nghị thượng đỉnh G20 ở Florida vào tháng 12 có nguy cơ bình thường hóa các tội ác chiến tranh của Nga ở Ukraine.

"Việc bình thường hóa quan hệ giữa Nga và các diễn đàn quốc tế này chỉ là bình thường hóa các tội ác chiến tranh đang diễn ra hàng ngày ở Ukraine", Kallas nói trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg TV.

Bà nói thêm rằng cuộc chiến của Nga ở Ukraine mâu thuẫn "với các nguyên tắc trong Hiến chương Liên Hiệp Quốc mà tất cả các quốc gia ngồi quanh bàn này đã ký kết."

Putin vẫn chưa xác nhận liệu ông có tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 được tổ chức tại Mỹ vào tháng 12 hay không. Lần cuối cùng ông trực tiếp tham dự một cuộc họp G20 là vào năm 2019 — ba năm trước khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào tháng 2 năm 2022.

Những phát biểu của Kallas được đưa ra trong bối cảnh sự thất vọng ngày càng gia tăng giữa các nước Liên Hiệp Âu Châu về việc Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tham dự cuộc họp cấp bộ trưởng G20 tại Atlanta.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người chủ trì cuộc gặp, đã hủy bỏ bức ảnh gia đình truyền thống sau khi các quan chức Âu Châu từ chối đứng cạnh ông Lavrov.

Trong cuộc phỏng vấn, Kallas nói rằng "chúng tôi không muốn đứng cạnh ông ấy [Lavrov] trong các diễn đàn này," bởi vì ông ấy đang bị áp đặt lệnh trừng phạt quốc tế.

Tuy nhiên, bà nói thêm rằng sự hiện diện của Lavrov có nghĩa là "chúng ta cũng có thể ngay lập tức phản bác lại những lời dối trá" từ Nga.

Kallas hoan nghênh quyết định của Mỹ hôm thứ Sáu về việc bán 500 hỏa tiễn đánh chặn Patriot cho Ukraine là một "diễn biến rất tích cực" và kêu gọi các đồng minh tăng cường trừng phạt đối với Nga.

Kallas, cựu Thủ tướng Estonia, đã nổi lên như một trong những người chỉ trích Nga mạnh mẽ nhất trong Liên minh Âu Châu.

Trong cuộc phỏng vấn, bà đã bác bỏ những thông tin cho rằng Ngũ Giác Đài kêu gọi các nước NATO, bao gồm cả các quốc gia Baltic giáp biên giới với Nga, giảm bớt chỉ trích đối với Điện Cẩm Linh.

"Câu hỏi đặt ra là nếu bạn không nói về mối đe dọa, liệu nó có biến mất không? Tôi nghĩ là nó sẽ không biến mất."

[Politico: Putin’s potential G20 comeback risks normalizing Russian war crimes, says Kallas]

7. Bạo chúa chiến tranh tự mô tả mình là "nhà nhân đạo"

"Ở Nga, chúng tôi vẫn nhớ rõ những điều này: những bài học từ cả Chiến tranh Thế giới thứ nhất và thứ hai, và chúng tôi đang làm mọi thứ trong khả năng của mình để bảo đảm rằng điều tương tự sẽ không bao giờ xảy ra trên quy mô toàn cầu nữa," Putin nói trong Hội nghị thượng đỉnh Nga-Phi Châu lần thứ ba khi cố gắng tự mô tả mình như một nhà nhân đạo, một cái mác đã được cán bộ thương thuyết của Trump gán cho trong cuộc hội đàm mới nhất.

Việc nói đến "trên phạm vi toàn cầu" quả là một nhiệm vụ nặng nề. Chỉ riêng tại Ukraine, các quan sát viên của Liên Hiệp Quốc đã xác nhận ít nhất 16.874 thường dân thiệt mạng kể từ tháng 2 năm 2022, trong đó có 820 trẻ em. Họ ghi nhận số thương vong dân thường trong tháng 7 cao hơn bất kỳ tháng nào kể từ tháng 3 năm 2022. Hành động nhân đạo lớn trong tuần này, một cuộc tạm ngừng bắn ở Oleshky, đã được Đệ nhất phu nhân Melania Trump đứng ra dàn xếp. Chỉ vài phút sau khi bắt đầu, Nga đã phóng một loạt hỏa tiễn đạn đạo vào Kyiv và các khu vực khác của Ukraine. Và cuộc chiến tranh chiến hào tàn khốc, lầy lội dọc theo chiến tuyến Ukraine trông thật quen thuộc.

Putin nói tiếp: "Chúng tôi cảm nhận được sự tin tưởng đó và cố gắng tiếp cận tất cả những vấn đề phức tạp ở Phi Châu một cách rất thận trọng—thực sự rất thận trọng—và tiến hành tham khảo ý kiến với tất cả các bên liên quan trong bất kỳ cuộc xung đột nào. Chúng tôi sẽ tiếp tục hành động với tinh thần tương tự, dựa trên sự tin tưởng đó và không bao giờ lạm dụng nó."

Tại làng Bombori ở Mali vào ngày 10 tháng 7, hơn 100 chiến binh thuộc Quân đoàn Phi Châu do Điện Cẩm Linh kiểm soát, cùng với một số binh sĩ Mali, đã vây bắt đàn ông và trẻ em người Fulani dưới một gốc cây, theo phát hiện của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch). Chín thường dân đã bị giết, trong đó có bốn trẻ em; một người bị chặt đầu. HRW đã gửi báo cáo của mình cho Bộ trưởng Quốc phòng Nga và tất nhiên, không nhận được phản hồi.

[Newsweek: Vladimir Putin the Reluctant Humanitarian Warlord: Dissected]

8. Rubio nghi ngờ về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình với Ukraine trước mùa xuân năm 2027.

Theo phóng viên Alex Raufoglu của Đài Phát thanh Tự do Âu Châu, trích dẫn ba quan chức cao cấp của Âu Châu, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio không tin rằng Putin sẽ đồng ý với bất kỳ thỏa thuận dàn xếp nào liên quan đến Ukraine trước mùa xuân năm 2027.

Theo các nhà ngoại giao Âu Châu được thông báo về các cuộc thảo luận xuyên Đại Tây Dương, Rubio cũng cho rằng việc Ukraine gia nhập NATO trong thời gian ngắn là không thực tế như một cơ chế bảo đảm an ninh, bày tỏ niềm tin rằng Mạc Tư Khoa sẽ không bao giờ chấp thuận việc Kyiv trở thành thành viên của liên minh.

Phát biểu tại cuộc họp các Ngoại trưởng Nhóm G20 ở Atlanta, Georgia, nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ đã có giọng điệu thận trọng về triển vọng đột phá ngoại giao sắp xảy ra, bác bỏ những giả định cho rằng một thỏa thuận sắp đạt được.

"Tôi không biết liệu hòa bình thông qua đàm phán có khả thi ở Ukraine hay không. Đó là điều chúng tôi đang cố gắng tìm hiểu," Rubio tuyên bố trong một cuộc họp báo. "Tôi không nghĩ ai ở đây đang khẳng định rằng chúng ta sắp đạt được một giải pháp hòa giải."

Rubio giải thích rằng những nỗ lực ngoại giao trước mắt của chính quyền Trump tập trung vào việc thăm dò lập trường của các bên tham chiến để xác định xem liệu có điểm chung nào hay không, thay vì tuyên bố chấm dứt xung đột một cách vội vàng khi nó sắp kết thúc.

Thư mời tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami và sự hoài nghi về Putin

Ông Rubio bày tỏ sự hoài nghi về việc Putin sẽ đến Mỹ tham dự hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20 dự kiến diễn ra vào ngày 14-15 tháng 12 tại Miami, Florida, bất chấp lời mời chính thức mà Tòa Bạch Ốc đã gửi đến nhà lãnh đạo Nga.

Tuy nhiên, cả Rubio và Tổng thống Donald Trump đều cho rằng Tổng thống Volodymyr Zelenskiy có thể được mời chính thức tham dự hội nghị thượng đỉnh Miami cùng với các nhà lãnh đạo thế giới.

Trong buổi lễ Halloween tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida, khi trả lời phỏng vấn các nhà báo, Tổng thống Trump được hỏi liệu ông có kế hoạch mời Tổng thống Zelenskiy tham dự hội nghị thượng đỉnh hay không, trong bối cảnh Putin đã nhận được lời mời.

"Vâng, không vấn đề gì," Tổng thống Trump trả lời các phóng viên, xác nhận sự sẵn lòng của ông trong việc mời nhà lãnh đạo nhà nước Ukraine tham dự cuộc gặp.

Rubio lưu ý rằng việc các nhà lãnh đạo cao cấp tham dự vẫn là đặc quyền điều hành của tổng thống, đồng thời bày tỏ sự cởi mở đối với ý tưởng này nếu nó thúc đẩy tiến trình ngoại giao.

"Đây là cuộc họp cấp lãnh đạo. Quyết định về vấn đề này phải do tổng thống đưa ra," Rubio nói trong một cuộc họp báo. "Tôi không loại trừ khả năng đó. Đặc biệt nếu có điều gì tích cực có thể xảy ra nhờ sự tham gia của ông ấy, nhưng hôm nay tôi không có thông báo nào về vấn đề đó."

Trước đó, Điện Cẩm Linh tuyên bố rằng việc Putin tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 ở Miami phụ thuộc trực tiếp vào kết quả của cuộc gặp ba bên dự kiến giữa Tổng thống Trump, Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Á Châu - Thái Bình Dương, gọi tắt là APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc, dự kiến diễn ra vào ngày 18-19 tháng 11.

Phân định lãnh thổ và hòa giải ngoại giao

Kế hoạch thận trọng của Rubio được đưa ra sau những phát biểu hồi ngày 22 tháng 10, trong đó ông mô tả cuộc xung đột vũ trang là một bế tắc chủ yếu xoay quanh khu vực Donbas.

"Mọi người cứ nói rằng đó là một cuộc chiến ở Ukraine. Cuộc chiến đó là về Donbas. Nó chỉ là về một khu vực của đất nước," Rubio nói trong một cuộc họp báo trước đó.

"Về bản chất, đó là khoảng 11% lãnh thổ của một phần quốc gia mà Nga muốn chiếm nhưng không thể chiếm bằng vũ lực, và Ukraine cũng không muốn từ bỏ. Và họ có những lý do chính đáng để không muốn làm vậy – vì chủ quyền và an ninh lâu dài của chính họ."

Ngoại trưởng nhắc lại rằng không bên nào có thể giành được chiến thắng quân sự tuyệt đối, nhấn mạnh rằng một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài sẽ đòi hỏi sự nhượng bộ lẫn nhau thông qua ngoại giao trực tiếp.

"Cuộc chiến này sẽ không thể giải quyết bằng quân sự. Cuộc chiến này chỉ có thể kết thúc bằng con đường ngoại giao," Rubio giải thích, phác thảo vai trò mà Washington mong muốn với tư cách là một nhà trung gian hòa giải công bằng.

"Liệu chúng ta có thể đạt được một kết quả mà cả hai bên đều nhận được lợi ích nhất định, đồng thời nhượng bộ và chấm dứt tình trạng này? Dù khó khăn đến đâu, điều đó cũng không thể thực hiện được trừ khi cả hai bên cùng ngồi lại đàm phán, và chúng tôi rất vui được đóng vai trò trung gian hòa giải trong vấn đề này."

Trước đó, Tổng thống Zelenskiy tuyên bố rằng Ukraine sẵn sàng ngừng các hoạt động chiến đấu dọc theo các chiến tuyến hiện có để nhanh chóng chấm dứt giao tranh, nhưng nhấn mạnh rằng Kyiv sẽ không bao giờ công nhận về mặt pháp lý các vùng lãnh thổ bị tạm chiếm là lãnh thổ chủ quyền của Nga.

Tổng thống Zelenskiy lưu ý rằng lực lượng Nga hiện đang xâm lược 19,3% lãnh thổ Ukraine, bác bỏ những đề xuất cho rằng Ukraine nên nhượng lại phần còn lại của Donbas.

[Kyiv Post: Rubio Doubts Ukraine Peace Deal Before Spring 2027]

9. Theo phân tích của AP, Iran đã tấn công vào hệ thống phòng không của Mỹ, sau đó tấn công máy bay và các tòa nhà tại các căn cứ ở Trung Đông.

Theo phân tích của hãng tin AP, các cuộc tấn công của Iran vào hơn hai chục căn cứ của Mỹ ở Trung Đông tập trung vào các hệ thống cảnh báo sớm trước khi nhắm vào máy bay và các tòa nhà, gây thiệt hại hàng tỷ đô la cho thiết bị.

Hãng tin AP đã độc lập xác minh thiệt hại đối với các mục tiêu của Mỹ bằng cách sử dụng hình ảnh vệ tinh từ nhiều nhà cung cấp và đã nói chuyện với bốn quan chức khu vực được thông báo hoặc có kiến thức trực tiếp về những gì đã bị tấn công. AP phát hiện ra rằng, tính đến tháng 8, hơn 115 cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa hoặc hỏa tiễn do Iran hoặc các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn nhận trách nhiệm đã gây thiệt hại hoặc phá hủy các công trình tại 26 căn cứ quân sự và các địa điểm khác có trang thiết bị của Mỹ.

Hãng tin AP phát hiện ra rằng Iran ban đầu tập trung các cuộc tấn công vào nhà chứa máy bay và hệ thống phát hiện các cuộc tấn công đang đến, dọn đường cho các cuộc tấn công tiếp theo vào kho hàng, nhà ở của binh lính và nhiều mục tiêu khác.

Thiệt hại đã làm thay đổi đáng kể vị thế của Mỹ ở Trung Đông, với hai quan chức khu vực cho biết Mỹ đã di dời nhiều tài sản của mình khỏi vùng Vịnh Ba Tư. Một trong những quan chức đó cho biết, điều này bao gồm máy bay, hệ thống phòng không, hệ thống thông tin liên lạc và các thiết bị khác rất quan trọng đối với hoạt động của căn cứ.

Phân tích hình ảnh vệ tinh cho thấy hầu hết các cuộc tấn công của Iran đều nhắm vào Kuwait, trong khi các địa điểm của Mỹ ở Bahrain, Iraq, Jordan, Oman, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng là mục tiêu.

Căn cứ không quân Ali Al Salem ở Kuwait đã bị tấn công ít nhất 30 lần, làm hư hại hoặc phá hủy ít nhất 15 nhà chứa máy bay, nhiều nhà kho và 10 tòa nhà gần khu dân cư.

Trại Buehring, cũng ở Kuwait, phải chịu tổn thất nặng nề hơn. Trong khi các cuộc tấn công của Iran khiến hầu hết các nhà chứa máy bay ở đây không thể hoạt động, thì các khu vực tập trung của binh lính lại bị thiệt hại nặng nề hơn nhiều vì căn cứ này có số lượng máy bay hạn chế. Phòng tập thể dục của trại bị phá hủy vào tháng 3 và một cửa hàng bán nhu yếu phẩm cho binh lính trong căn cứ bị tấn công vào cuối tháng 7.

[CBSNews: Iran targeted U.S. air defenses then hit aircraft and buildings on Mideast bases, AP analysis finds]

10. Melania Trump ca ngợi việc giải cứu Oleshky là niềm hy vọng cho hòa bình.

Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump mô tả việc di tản thành công những thường dân bị mắc kẹt khỏi thành phố Oleshky bị Nga tạm chiếm ở vùng Kherson phía nam là nguồn hy vọng đạt được hòa bình bền vững, gọi chiến dịch này là bằng chứng cho thấy nhân loại có thể vượt qua xung đột.

Đệ nhất phu nhân Mỹ đã bày tỏ sự vui mừng trước việc người dân thường được trở về an toàn từ vùng lãnh thổ bị tạm chiếm ở bờ trái sông Dnipro đến khu vực do chính phủ kiểm soát, đồng thời chia sẻ đoạn video ghi lại cảnh trở về cùng với bản cập nhật hoạt động từ Ủy viên Nhân quyền Quốc hội Ukraine, ông Dmytro Lubinets.

"Hy vọng về một nền hòa bình bền vững. Oleshky chứng minh rằng chúng ta có thể nâng nhân loại lên trên chiến tranh," Melania Trump tuyên bố. "Cùng nhau, chúng ta có thể xây dựng một hành tinh hòa bình, một thế giới đầy hứa hẹn cho con cái chúng ta."

Thông điệp này đánh dấu một bình luận ngoại giao trực tiếp hiếm hoi từ Đệ nhất phu nhân Mỹ, người đóng vai trò trung gian chính trong việc dàn xếp thỏa thuận ngừng bắn cục bộ và hành lang nhân đạo cho phép người dân thường di tản.

Tổng thống Zelenskiy cảm ơn Đệ nhất phu nhân

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy bày tỏ lòng biết ơn đối với chính quyền Mỹ và cá nhân bà Melania Trump vì đã làm trung gian hòa giải cho nhiệm vụ nhân đạo phức tạp này.

Trong cuộc phỏng vấn được phát sóng trên chương trình This Week on Capitol Hill với Tony Perkins, nhà lãnh đạo nhà nước nhấn mạnh rằng sự trung gian trực tiếp từ Đệ nhất phu nhân Mỹ đóng vai trò thiết yếu trong việc hoàn tất thỏa thuận ngừng bắn cục bộ với Nga.

"Chúng tôi rất biết ơn Tổng thống Donald Trump và bà Melania Trump vì sự trung gian hòa giải này", Tổng thống Zelenskiy tuyên bố trong buổi phát sóng.

Hành động gây hấn của Nga đối với Ukraine không chỉ bất hợp pháp theo luật quốc tế mà còn là sự vi phạm trực tiếp các quyền tự nhiên về cuộc sống, tự do và quyền tự quyết dân tộc.

Tổng thống giải thích rằng thỏa thuận nhân đạo do Đệ nhất phu nhân làm trung gian đã giúp giải tỏa tình trạng bị cô lập của người dân, cho phép hàng viện trợ thiết yếu đến được với những cư dân đang phải đối mặt với tình trạng thiếu thốn nghiêm trọng, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển thiết bị chẩn đoán y tế chuyên dụng và thiết bị hỗ trợ sự sống đến bệnh viện trung tâm của thị trấn với sự phối hợp của các đối tác Mỹ.

Tổng thống Zelenskiy đã xem xét các kết quả hoạt động cụ thể đạt được trong thời gian thỏa thuận im lặng, chỉ ra các hoạt động rà phá bom mìn đã dọn sạch các tuyến đường dẫn đến Oleshky, việc điều động các đoàn xe chở hàng nhân đạo quy mô lớn và việc di tản có trật tự những người không tham chiến khỏi trung tâm thành phố và các thị trấn nông thôn xung quanh trên toàn lãnh thổ Oleshky.

Đỉnh điểm của việc vượt biên giới Chernihiv

Các tuyên bố từ Washington và Kyiv được đưa ra sau khi kết thúc quá trình di tản nhiều giai đoạn vào sáng thứ Bảy, khi các công dân Ukraine được di tản và một phái đoàn nhân đạo Ukraine đi kèm đã vượt qua biên giới quốc gia vào vùng Chernihiv phía bắc của Ukraine.

Đoàn xe cứu trợ nhân đạo rời Oleshky sau khi các đơn vị rà phá bom mìn dọn sạch các tuyến đường chính xung quanh bệnh viện thành phố. Những người dân bị mắc kẹt – bao gồm người già, người khuyết tật và các gia đình có vật nuôi – được di chuyển trên một đoàn xe gồm 25 xe buýt và xe cứu thương chuyên dụng.

Đoàn xe đã đi qua bán đảo Crimea bị Nga tạm chiếm để đến cảng Anapa trên Hắc Hải của Nga, nơi những thường dân muốn trở về Ukraine lên bốn chuyến bay thuê bao đến Gomel ở Belarus.

Từ Gomel, những người di tản tiếp tục hành trình bằng đường bộ bằng xe khách, đến vùng Chernihiv, nơi chính quyền tiểu bang, các đội y tế khẩn cấp, các nhà tâm lý học và tình nguyện viên đã thiết lập các nơi trú ẩn, trạm sưởi ấm di động và kho chăm sóc động vật.

Chiến dịch di tản nhân đạo diễn ra trong điều kiện im lặng kéo dài 87 giờ, có hiệu lực trên toàn khu vực Oleshky lúc 3 giờ sáng giờ Kyiv ngày thứ Ba, 27 tháng 10, và tiếp tục có hiệu lực đến 22 giờ 59 phút ngày Chúa Nhật, 1 tháng 11.

[Kyiv Post: Melania Trump Hails Oleshky Rescue as Hope for Peace]

11. Lực lượng Houthi nhận trách nhiệm về các cuộc tấn công mới nhằm vào phi trường và các mục tiêu quân sự của Ả Rập Xê Út.

Phát ngôn nhân của phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen hôm thứ Hai tuyên bố rằng nhóm này đã thực hiện các cuộc tấn công mới trong 48 giờ qua nhằm vào cơ sở hạ tầng của Ả Rập Xê Út, bao gồm cả một phi trường dân sự.

Thiếu tướng Yahya Saree, phát ngôn nhân quân sự của lực lượng Houthi, cho biết trong một tuyên bố được chia sẻ trên mạng xã hội rằng nhóm này đã tấn công phi trường Dammam ở phía đông Ả Rập Xê Út "bằng hai máy bay điều khiển từ xa, và chiến dịch đã đạt được mục tiêu thành công, dẫn đến việc gián đoạn giao thông hàng không tại phi trường."

Ông cho biết thêm một máy bay điều khiển từ xa khác đã tấn công "radar cảnh báo sớm ở Jizan", một thành phố trên bờ biển Đỏ phía tây của Ả Rập Xê Út, trong khi vũ khí không xác định của lực lượng Houthi đã tấn công "một máy bay vận tải quân sự tại phi trường Jizan".

Lực lượng Houthi đã liên tục tấn công các phi trường và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út trong nhiều tuần để trả đũa việc vương quốc này ủng hộ chính phủ Yemen trong cuộc nội chiến kéo dài một thập niên đầy khốc liệt ở quốc gia Trung Đông nghèo khó này. Iran từ lâu đã ủng hộ lực lượng Houthi như một lực lượng ủy nhiệm mạnh mẽ, đặc biệt là để đối trọng với kẻ thù không đội trời chung của Iran là Ả Rập Xê Út, quốc gia có chung đường biên giới dài với Yemen.

Các cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa và hỏa tiễn của lực lượng Houthi hồi tháng trước đã giết chết ít nhất 20 người tại các phi trường của Ả Rập Xê Út, và bất chấp ưu thế quân sự và tài chính vượt trội của vương quốc này so với phiến quân, họ vẫn không thể ngăn chặn các cuộc tấn công.

Hôm thứ Hai, các quan chức Ả Rập Xê Út chưa đưa ra thông tin nào để xác nhận hay phủ nhận những tuyên bố của bà Saree.

[CBSNews: Houthis claim new attacks on Saudi airport, military assets]

12. Phó tổng thống Iran cho biết các cuộc trao đổi gián tiếp với Mỹ cho thấy sự công nhận "chiến thắng" của Tehran.

Phó chủ tịch Iran hôm thứ Hai cho biết các cuộc trao đổi với Mỹ thông qua các trung gian hòa giải cho thấy Washington đã công nhận "chiến thắng" của Tehran trong cuộc chiến ở Trung Đông, truyền thông nhà nước Iran đưa tin.

Theo hãng thông tấn nhà nước IRNA, Phó Chủ tịch thứ nhất của Iran, Mohammad Reza Aref, cho biết: "Kẻ thù của chúng ta đã thất bại trong việc đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong hai cuộc chiến tranh gần đây. Ngay cả ngày nay, mặc dù Hoa Kỳ, do các mục tiêu và mối quan ngại riêng về dư luận trong nước thúc đẩy, đang tiến hành nhiều thủ đoạn khác nhau, nhưng những thông điệp được truyền tải đến Iran thông qua các trung gian đều cho thấy sự thừa nhận chiến thắng của chúng ta."

[CBSNews: Iran VP says indirect exchanges with U.S. point to recognition of Tehran's "victory"]

13. Cảnh báo không kích đã làm gián đoạn hoạt động của các trung tâm mua sắm ở Ukraine trong thời gian kỷ lục, chiếm tới một phần ba tổng thời gian hoạt động trong tháng 10.

Cảnh báo không kích đã buộc các trung tâm mua sắm trên khắp Ukraine phải tạm ngừng hoạt động trong gần một phần ba thời gian mở cửa theo lịch trình vào tháng 10 năm 2026, lập kỷ lục mới, khi Nga leo thang các cuộc tấn công vào nước này.

Theo Hội đồng Trung tâm Thương mại Ukraine, gọi tắt là UCSC, các thông báo chiếm 32,5% thời gian hoạt động của họ, tăng 1,7% so với tháng 9 và gần gấp ba lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Các số liệu này bao gồm giờ hoạt động tiêu chuẩn của các trung tâm mua sắm, từ 10:00 sáng đến 9:00 tối theo giờ địa phương. Trong tháng 10 năm 2025, cảnh báo không kích chiếm 12,2% thời gian này.

Mức cảnh báo đỏ chiếm 36,7% tổng thời gian cảnh báo không kích trong tháng 10, so với 39,1% trong tháng 9.

Những gián đoạn này càng làm trầm trọng thêm tình trạng khó khăn kinh tế vốn đã suy yếu của Ukraine trong thời chiến. Các cuộc tấn công thường xuyên của Nga buộc các doanh nghiệp phải ngừng hoạt động thường xuyên hơn và trong thời gian dài hơn, gây ra thiệt hại.

Ngày 3 tháng 9, chính phủ Ukraine đã giới thiệu hệ thống cảnh báo không kích hai cấp để phân biệt giữa các mức độ đe dọa trên không khác nhau. Cảnh báo màu vàng cho thấy mối đe dọa từ máy bay điều khiển từ xa, trong khi cảnh báo màu đỏ báo hiệu hỏa tiễn, sự kết hợp giữa hỏa tiễn và máy bay điều khiển từ xa hoặc cuộc tấn công bằng máy bay điều khiển từ xa quy mô lớn.

Theo quy định mới, các doanh nghiệp có thể tiếp tục hoạt động trong thời gian cảnh báo màu vàng nếu có nơi trú ẩn phù hợp, nhưng phải tạm ngừng hoạt động và di dời nhân viên cũng như khách đến nơi trú ẩn trong thời gian cảnh báo màu đỏ.

Tình hình an ninh xấu đi đáng kể nhất ở tỉnh Dnipropetrovsk, cũng như ở một số khu vực phía tây và trung tâm của đất nước, bao gồm các tỉnh Khmelnytskyi, Rivne, Volyn, Vinnytsia và Zhytomyr.

Năm khu vực có tỷ lệ giờ hoạt động bị ảnh hưởng bởi cảnh báo không kích cao nhất vẫn không thay đổi: các tỉnh Donetsk, Zaporizhzhia, Sumy, Chernihiv và Kharkiv.

Ngược lại, UCSC ghi nhận sự cải thiện ở các tỉnh Cherkasy, Poltava, Odesa và Kherson, cũng như ở Kyiv.

Các tỉnh phía tây Lviv, Ivano-Frankivsk và Chernivtsi ít bị ảnh hưởng nhất, với các cảnh báo không kích chỉ chiếm chưa đến 3% số giờ mở cửa theo lịch trình của các trung tâm mua sắm trong tháng 10.

Trên toàn quốc, các trung tâm mua sắm đã mất trung bình 9,8 ngày làm việc trong tháng 10 năm 2026 do các cảnh báo không kích.

Kể từ khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào tháng 2 năm 2022, thời gian ngừng hoạt động tích lũy trung bình đã đạt 186,3 ngày làm việc mỗi trung tâm mua sắm, theo UCSC.

[Kyiv Independent: Air raid alerts disrupt Ukrainian shopping malls for record one-third of operating hours in October]